تعیین و اولویت بندی استراتژی های حفاظتی برای پناهگاه حیات وحش موته براساس وضعیت موجود

نوع مقاله: محیط زیست جانوری

نویسندگان

گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی، اصفهان، ایران

چکیده

انجام برنامه‌ ریزی و تعیین و اولویت‌ بندی استراتژی ­های حفاظتی برای مدیریت مناطق حفاظت‌ شده براساس وضع موجود، نقش بسیار مهمی را در موفقیت برنامه‌ های حفاظتی بازی می‌ کند. بدین منظور و برای دستیابی به بهترین استراتژی حفاظتی برای مدیریت پناهگاه حیات ­وحش موته براساس وضعیت فعلی، ابتدا با استفاده از تکنیک DPSIR وضعیت فعلی و چالش‌ های پیش روی این پناهگاه در زمینه حفاظت شناسایی گردیدند و سپس با استفاده از تکنیک SWOT ضعف‌ ها و قوت‌ ها، فرصت‌ ها و تهدیدهای این پناهگاه شناسایی و براساس آن‌ ها 12 استراتژی حفاظتی پیشنهاد گردید. در مرحله بعد براساس نظرات کارشناسی و با استفاده از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک (SPACE) و در نهایت ماتریس برنامه ­ریزی استراتژیک کمی (QSPM) این 12 استراتژی اولویت‌ بندی شدند. نتایج حاصل از این کار نشان داد که در حال حاضر پناهگاه حیات ­وحش موته بیش ­تر به استراتژی از نوع رقابتی نیاز دارد. استراتژی ­های رقابتی که در این مطالعه برای پناهگاه حیات وحش موته انتخاب شدند به­ ترتیب اولویت عبارتند از: درنظر گرفتن زونی برای چرای دام توسط اهالی (با توجه به وسعت بالا)، افزایش گشت ­زنی برای جلوگیری از شکار غیرمجاز (با توجه به تعداد مناسب محیط­ بانان و وسیع بودن منطقه) و ایجاد برنامه‌های گردشگری به این مناطق برای تغییر دیدگاه و افزایش آگاهی مردم (با توجه به تنوع زیستی و اکوسیستمی بالا).

کلیدواژه‌ها


  1. احمدی، م.؛ کابلی، م.؛ ایمانی ­هرسینی، ج.؛ خسروی­ شریف آبادی، ر. و الماسی، م.، 1390. تدوین برنامه مدیریت استراتژیک جمعیت­ های گرگ (Canis lupus) در استان همدان با رویکرد کاهش تعارضات بین انسان و گرگ. نشریه محیط زیست طبیعی. دوره 65، شماره 3، صفحات 271 تا 281.
  2. اسماعیل ­زاده، ح.؛ حیدری، م.؛ کانونی، ر. و یارمرادی، ک.، 1394. راهبرد بهینه پایدارسازی محیط زیست شهری محمود آباد (با بهره ­گیری از مدل SWOT و ماتریس QSPM). فصلنامه آمایش محیط. شماره 32، صفحات 125 تا 150.
  3. پاداش، ا.؛ نبوی، س.؛ دهزاد، ب.؛ جوزی، س. و مرادی، ن.، 1389. برنامه راهبردی توسعه حفاظت محیط ­زیست در مناطق حفاظت شده دریایی (مطالعه موردی منطقه حفاظت ­شده مند استان بوشهر). پژوهش ­های محیط زیست. شماره 1، صفحات 53 تا 66.
  4. جعفری، ش. و اراززاده، ی.، 1391. تدوین عوامل راهبردی مدیریتی جهت حفاظت تالاب انزلی با روش SWOT. فصلنامه اکوبیولوژی تالاب. دوره 3، شماره 10، صفحات 37 تا 46.
  5. سالاری، ع. و ارجمندی، ر.، 1389. ارزیابی عوامل راهبردی زیست ­محیطی گسترش صنعت طبیعت­ گردی با روش SWOT (مطالعه موردی پارک ملی کویر). علوم و تکنولوژی محیط زیست. دوره 12، شماره 3، صفحات 127 تا 136.
  6. طهماسبی، س. و کاظمی، ع.، 1397. تعیین استراتژی­ های بهینه مدیریت پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی در شرکت پیراحفاری ایران با استفاده از آنالیز SWOT و ماتریس QSPM. پذیرفته شده در فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط ­زیست.
  7. فرهادی ­خواه، ح.؛ زیاری، ک.؛ آروین، م. و ظفری، م.، 1397. برنامه ­ریزی راهبردی توسعه گردشگری با محوریت باغات (باغات سنتی شهر قزوین). پذیرفته شده در فصلنامه گردشگری شهری.
  8. گزابی ­زاده، م.؛ سبزقبائی، غ. و دشتی، س.، 1397. تحلیل و ارزیابی راهبردهای حفاظتی تالاب هورالعظیم با استفاده از ماتریس ­های SWOT و QSPM. علوم و مهندسی آبیاری. جلد 41، شماره 4، صفحات 45 تا 59.
  9. محمودی ­زاده، م.؛ کرباسی، ع. و صاحبی، م.، 1392. مدیریت زیست ­محیطی تالاب هشیلان به ­روش SWOT. فصلنامه علمی محیط زیست. شماره 57، صفحات 14 تا 27.
  10. ملک ­حسینی، ف. و دشتی، س.، 1395. ارزیابی مخاطرات زیست محیطی منطقه حفاظت ­شده دنا با استفاده از روش تصمیم ­گیری چندمعیاره (TOPSIS). فصلنامه علوم محیطی. دوره 14، شماره 3، صفحات 41 تا 56.
  11. هاشمی، ن.، 1389. نقش اکوتوریسم در توسعه پایدار روستایی. فصلنامه روستا و توسعه. شماره 3، صفحات 173 تا 188.
  12. یزدانی، ع.؛ وهاب­ زاده­ اکبری، ق.؛ اولادی ­قادیکلایی، ج. و موسوی، س.، 1397. تعیین پتانسیل اکوتوریستی حوزه آبخیز چرات با استفاده از مدل SWOT. پذیرفته شده در فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست.
  13. Atkins, J.P.; Burdon, D.; Elliott, M. and Gregory, A.J., 2011. Management of the marine environment: Integrating ecosystem services and societal benefits with the DPSIR framework in a systems approach. Vol. 62, pp: 215-226.
  14. Butchart, S.H.M.; Walpole, M.; Collen, B.; van Strien, A.; Scharlemann, J.P.W.; Almond, R.E.A.; Baillie, J.E.M.; Bomhard, B.; Brown, C.; Bruno, J.; Carpenter, K.E.; Carr, G.M.; Chanson, J.; Chenery, A.M.; Csirke, J.; Davidson, N.C.; Dentener, F.; Foster, M.; Galli, A.; Galloway, J.N.; Genovesi, P.; Gregory, R.D.; Hockings, M.; Kapos, V.; Lamarque, J.F.; Leverington, F.; Loh, J.; McGeoch, M.A.; McRae, L.; Minasyan, A.; Morcillo, M.H.; Oldfield, T.E.E.; Pauly, D.; Quader, S.; Revenga, C.; Sauer, J.R.; Skolnik, B.; Spear, D.; Stanwell-Smith, D.; Stuart, S.N.; Symes, A.; Tierney, M.; Tyrrell, T.D.; Vie, J.C. and Watson, R., 2010. Global biodiversity: indicators of recent declines. Science. Vol. 328, pp: 1164-1168.
  15. Coad, L.; Burgess, N.D.; Fish, L.; Ravillious, C.; Corrigan, C.; Pavese, H.; Granziera, A. and Besançon, C., 2008. Progress towards the convention on biological diversity terrestrial 2010 and marine 2012 targets for protected area coverage. Parks. Vol. 17, pp: 35-42.
  16. David, F.R., 1986. The Strategic Planning Matrix: A Quantitative Approach. Long Range Planning. Vol. 5, PP: 102-107.
  17. EEA., 1999. Environmental Indicators: Typology and Overview.
  18. Ness, B.; Anderberg, S. and Olsson, L., 2010. Structuring problems in sustainability science: The multi-level DPSIR framework. Geoforum. Vol. 41, pp: 479-488.
  19. Geldmann, J.; Barnes, M.; Coad, L.; Craigie, I.D.; Hockings, M. and Burgess, N.D., 2013. Effectiveness of terrestrial protected areas in reducing habitat loss and population declines. Biological Conservation. Vol. 161, pp: 230-238.
  20. Houben, G.; Lenie, K. and Vanhoof, K., 1999. A knowledge-based SWOT-analysis system as an instrument for strategic planning in small and medium sized interprises. Decision Support Systems. No. 26.
  21. Marvier, M.; Kareiva, P. and Neubert, M.G., 2004. Habitat Destruction, Fragmentation, and Disturbance Promote Invasion by Habitat Generalists in a Multispecies Metapopulation. Risk Analysis. Vol. 24, pp: 869-878. 
  22. Mintzberg, H.; Ahlstrand, B. and Lampel, J., 1998. Strategy safari: a guided tour through the wilds of strategic management, New York, Free Press. 416 p. 
  23. Nikolaou, I.E. and Evangelinos, K.I., 2010. A SWOT analysis of environmental management practices in Greek Mining and Mineral Industry. Resources Policy. Vol. 35, pp: 226-234.
  24. Radder, L. and Louw, L., 1998. The SPACE Matrix: A Tool for calibrating competition. Long Range Planning. Vol. 31, pp: 549-559.
  25. Segan, D.B.; Murray, K.A. and Watson, J.E., 2016. A global assessment of current and future biodiversity vulnerability to habitat loss-climate change interactions. Global Ecology and Conservation. Vol. 5, pp: 12-21.
  26. Singh, S.P. and Singh, P., 2018. An Integrated AFS-Based SWOT Analysis Approach for Evaluation of Strategies Under MCDM Environment. Journal of Operations and Strategic Planning. Vol. 1, No. 2, pp: 1-19.
  27. Walker, D. and Kendrick, G., 2009. Threats to Macroalgal Diversity: Marine Habitat Destruction and   Fragmentation, Pollution and Introduced Species. Botanica Marina. Vol. 41, No. 6, pp: 105-112.