ارزیابی و تدوین برنامه مدیریت راهبردی کاهش تعارضات خرس قهوه ای (Ursus arctos) در استان قزوین

نوع مقاله: محیط زیست جانوری

نویسندگان

گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

10.22034/aej.2020.109544

چکیده

در سال ­های اخیر، تداخل نیاز­های طبیعی حیات وحش مانند تامین آب،‏ غذا،‏ پناه و مکان تولیدمثل و نیازهای انسان در اراضی طبیعی،‏ منجر به بروز تعارضاتی جدی میان انسان و حیات وحش شده است.افزایش حوادث ناشی از خسارات وارد شده به انسان، دام و باغات توسط خرس در استان قزوین یکی از نمونه­ های بارز این تعارض به ­شمار می ­آید. برای رفع این تعارضات تدوین و اجرای برخی استراتژی­ های سازگار با شرایط اقتصادی- اجتماعی مناطق می تواند راه حل موثری برای کاهش تعارضات در این مناطق تلقی شود. در این پژوهش نقاط قوت و ضعف موجود در استان و نیز فرصت­ ها و تهدیداتی ­که گونه با آن­ ها مواجه است و یا در آینده با آن ­ها مواجه خواهد شد،‏ شناسایی و برای تدوین یک استراتژی مدیریتی کارآمد به­ کار گرفته شد. سپس از طریق دسته ­بندی،‏ وزن ­دهی و تجزیه و تحلیل عوامل ضعف و قوت و نیز فرصت و تهدید موجود،‏ با استفاده ازماتریس SWOT،‏ استراتژی­ های مناسب تدوین شد. در نهایت با استفاده از ماتریس برنامه ­ریزی استراتژیک کمی (QSPM) و با توجه به نتایج به ­دست آمده،‏ سه راهبرد اجرای کامل برنامه عمل حفاظت از خرس قهوه ­ای با جذب اعتبارات لازم توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان، آموزش جوامع محلی و ترویج روش ­های موثر در حفاظت از کندوها و باغات در برابر حملات خرس، افزایش تعداد محیط ­بانان و تجهیز پاسگاه­ ها به ­منظور حفاظت بهتر از زیستگاه ­های خرس و حضور مستمر محیط ­بانان در نواحی داغ به­ عنوان مهم ­ترین استراتژی ها در جهت تهیه برنامه مدیریت راهبردی کاهش تعارضات خرس قهوه ­ای در استان قزوین هستند.‏ 

کلیدواژه‌ها


  1. احمدی، م.؛ کابلی، م.؛ ایمانی­ هرسینی، ج.؛ خسروی­ شریف آبادی، ر. و الماسی، م.، 1391. تدوین برنامه مدیریت استراتژیک جمعیت­ های گرگ در استان همدان با رویکرد کاهش تعارضات انسان و گرگ در همدان. نشریه محیط زیست طبیعی، مجله منابع طبیعی ایران. دوره 65، شماره 3، صفحات 271 تا 281.
  2. اداره کل محیط زیست استان قزوین.1397گزارشات داخلی بررسی خسارت­ های حیات­ وحش (منتشر نشده).
  3.  اداره کل محیط زیست استان قزوین.1398گزارش اجرای برنامه عمل خرس قهوه ­ای در استان قزوین در سال 1397 (منتشر نشده).
  4. بهداروند، ن.؛ کابلی، م.؛ جباریان امیری، ب.؛ ابراهیم پور ،ر.؛ اسدی­ آق بلاغی، ر.م. و ایمانی­ هرسینی، ج.، 1393شناسایی مناطق پرخطر و عوامل محیطی مؤثر بر حملات گرگ به دام در استان همدان با به­ کارگیری روش مدل­ سازی MAXENT. نشریۀ محیط زیست طبیعی دانشگاه تهران. دوره 67، شماره 3، صفحات 245 تا 252.
  5. زمانی، ن. و تراهی، ر.، 1396. تاثیر آموزش محیط زیست بر کاهش تعارض انسان و حیات وحش (مطالعه موردی: منطقه حفاظت شده خائیز). فصلنامه محیط زیست جانوری. سال 9، شماره 4، صفحات 29 تا 40.
  6. عبداللهی، ش.؛ محمدی، ح. و نصرتی، س. م.، 1391. بررسی وضعیت خسارات وارده از ناحیه حیات وحش در ایران. فصلنامه علمی محیط زیست، سازمان حفاظت محیط زیست. شماره 52، صفحات 1 تا 7.
  7. فرهادی­ نیا، م.ص؛ محمدی­ مقانکی،ا.و اکرامی، ب.، 1398. راهنمای مدیریت تعارض انسان و گوشت­ خواران بزرگ در ایران. انتشارات فانوس اندیشه، قم. 324 صفحه.
  8. Amaja, L.G.; Hunde Feyssa, D. and Mekonnen Gutema, T., 2016. Assessment of types of damage and causes of human-wildlife conflict in Gera district, south western Ethiopia. Vol. 8, No. 5, pp: 49-54.
  9. Damerell, P.; Howe, C. and Milner-Gulland, E.J., 2013. Child-orientated environmental education influences adult knowledge and household behaviour. Environmental Research Letters. Vol. 8, No. 1, pp:105-106.
  10. Rakshya, T., 2016. Living with wildlife: Conflict or co-existence Acta Ecologica Sinica. Vol. 36, No. 6, pp: 509-514.
  11. Breitenmoser, U.; Angst, C.; Landry, J.M.; Breitenmoser-Wursten, C.; Linnell, J.D.C. and Weber, J.M., 2005.Non-lethal techniques for reducing depredation. Cambridge, UK, Cambridge University Press.
  12. Chardonnet, P.; Soto, B.; Fritz, H.; Crosmary, W.; Drouet-Hoguet, N.; Mesochina, P.; Pellerin, M.; Mallon, D.; Bakker, L.; Boulet, H. and Lamarque, F., 2010. Managing the conflicts between people and lion: review and insights from the literature and field experience. Working Paper, FAO. 69 p.
  13. Conover, M.R., 2008. Why are so many people attacked by predators? Human-Wildlife Conflicts. Vol. 2, pp: 139-140.
  14. Cotton, W., 2008. Resolving conflicts between humans and the threatened Louisiana black bear. Human-Wildlife Conflicts. Vol. 2, pp: 151-152.
  15. David, F.R., 2007. Strategic Management Concepts and Cases, (11th ed.), Prentice Hall, New York.
  16. Diamantopoulou, P. and Voudouris, K., 2008. Optimization of water resources management using SWOT analysis: the case of Zakynthos Island, Ionian Sea, Greece. Environmental Geology. Vol. 54, pp: 197-211.
  17. Distefano, E., 2005. World Conservation Union on Human-wildlife conflict, Human-Wildlife Conflict world wide: collection of case studies, analysis of management strategies and good practices. FAO, Rome.
  18. Halfpenny, J.C.; Sanders, M.R. and McGrath, K.A., 1991. Human-lion interactions in Boulder County, Colorado: past, present, and future. Proceedings of the Mountain Lion-human Interaction Workshop and Symposium, April 24-26. Denver, Colorado, USA.
  19. Houben, G.; Lenie, K. and Vanhoof, K., 1999. A knowledge-based SWOT-analysis system as an instrument for strategic planning in small and medium sized interprises. Decision Support Systems 26 p.
  20. IUCN. 2004. Preventing and Mitigating Human-Wildlife Conflicts: World Parks Congress Recommendation. Human Dimensions of Wildlife. Vol. 9, No. 4, pp: 259-260.
  21. Jamtsho, Y. and Wangchuk, S., 2016. Assessing patterns of human–Asiatic black bear interaction in and around Wangchuck Centennial National Park, Bhutan. Global Ecology and Conservation. Vol. 8, pp: 183-189.
  22. Madden, F., 2004. Creating coexistence between humans and wildlife: global perspectives on local efforts to address human–wildlife confl ict. Human Dimensions of Wildlife. Vol. 9, pp: 247-257.
  23. Madison, J.S., 2008. Yosemite national park: the continuous evolution of human-black bear conflict management. Human-Wildlife Conflicts. Vol. 2, pp: 153-167.
  24. Nahman, A. and Godfrey, L., 2010. Economic instruments for solid waste management in South Africa: opportunities and constraints’, Resources, Conservation and Recycling, Vol. 54, pp: 521-531.
  25. Nikolaou, I.E. and Evangelinos, K.I., 2010. A SWOT analysis of environmental management practices in Greek Mining and Mineral Industry. Resources Policy. Vol. 35, pp: 226-234.
  26. Ogada, M.O.; Woodroffe, R.; Oguge, N. and Frank, L., 2003. Limiting Depredation by African Carnivores: The Role of Livestock Husbandry. Conservation Biology. Vol. 17, pp: 1521-1530.
  27. Oulare, A., 2008. Status, Trends and Threats for Lion Populations in the Republic of Guinea. Proceedings of international seminar on conservation of large carnivores in west and central Africa, CML/CEDC, November 2006. Maroua, Cameroon.
  28. Radder, L. and Louw, L., 1998. The SPACE Matrix: A Tool for calibrating competition. Long Range Planning. Vol. 31, pp: 549-559.
  29. Rezazadeh, S.; Jahani, A.; Makhdoum, M. and Meigooni, H.G., 2017. Evaluation of the Strategic Factors of the Management of Protected Areas Using SWOT Analysis-Case Study: Bashgol Protected Area-Qazvin Province.Open Journal of Ecology. Vol. 7, No. 1, pp: 55-68.
  30. Wolfe, M.L., 2008. Avoiding the blame game in managing problem black bears. Human-Wildlife Conflicts. Vol. 1, pp: 12-14.
  31. Ziegltrum, G., 2008. Impacts of the black bear supplemental feeding program on ecology in western Washington. Human-Wildlife Conflicts. Vol. 2, pp: 153-159.