ارزیابی خطر فلزات سنگین سرب، مس و کادمیوم در بافت عضله و پوست بزماهی زرد جامه (Upeneus sulphureus) بندر ماهشهر

نوع مقاله: محیط زیست جانوری

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 موسسۀ تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 گروه مهندسی محیط زیست گرایش آب و فاضلاب، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/aej.2020.113053

چکیده

سمیت بالای فلزات سنگین در محیط زیست، خاصیت انباشتگی در بافت های آبزیان و انتقال به سایر مصرف­ کنندگان لزوم پایش مکانی و زمانی آن­ ها را ایجاب می ­کند. مطالعه حاضر در زمستان سال 1396 با هدف ارزیابی خطر فلزات سنگین سرب، مس و کادمیوم در بافت عضله و پوست بزماهی زرد جامه (Upeneus sulphureus) بندر ماهشهر انجام شد. مطالعه بر روی 30 نمونه بزماهی زرد جامه صید شده در فصل زمستان (اسفند ماه) از بندر ماهشهر صورت گرفت. نمونه­ ها پس از آماده ­سازی توسط دستگاه جذب اتمی مدل 220 Varian spectra تعیین غلظت شدند. تجزیه و تحلیل داده­ ها توسط نرم ­افزار 22 SPSS، نمودار 2013 Excel، آزمون ­های توکی و کولموگرافاسمیرنوف انجام شد. میانگین غلظت­ های به ­دست آمده برای سرب، مس و کادمیوم در پوست به ­ترتیب 0/015±0/017، 0/042±0/510 و 0/037±0/045 و در عضله به ­ترتیب  0/004±0/008، 0/025±0/281 و 0/014±0/016 میلی­ گرم بر کیلوگرم بود. در هر دو بافت مورد مطالعه، غلظت هر سه فلز از استانداردهای WHO، FAO، NHMRC  و UKMAFF کم ­تر بود. از آن­ جا که شاخص ریسک HQ برای هر سه فلز کم ­تر از 1 به ­دست آمد. بنابراین بز ماهی زرد جامه از نظر ریسک ­پذیری خطری ندارد ولی به ­دلیل وجود مقادیر مشخص از فلزات باید پاره ­ای از ملاحظات لحاظ گردد.

کلیدواژه‌ها


  1. تهمتن­ مقدم، ح.، 1395. تجمع زیستی فلزات سنگین سرب، روی و مس در بافت عضله و کبد ماهی شانک باله زرد در آب ­های سواحل دیلم در شمال خلیح فارس. نشریه پژوهش ­های ماهی ­شناسی کاربردی. دوره 4، شماره1، صفحات 43 تا 57.
  2. جلالی ­جعفری، ب. و آقازاده­ مشگی، م.، 1385. مسمومیت ماهیان در اثر فلزات سنگین آب و اهمیت آن در بهداشت عمومی. انتشارات مان کتاب. چاپ اول.
  3. چاکری، ر.؛ سجادی، م.م.؛ کامرانی، ا. و آقاجاری، ن.، 1394. تعیین میزان غلظت سرب و کادمیوم در بافت ­های عضله و کبد ماهی طلال (Rastrelliger kanagutraدر آب­ های خلیج فارس. مجله علمی شیلات ایران. سال 24، شماره 2، صفحات 115 تا 124.
  4. حسینی، م.؛ باقرنبوی، س.م.؛ گلشنی، ر. و نبوی، س.ن.، 1394. آلودگی فلزات سنگین (سرب، نیکل، مس، کبالت و کادمیوم) در رسوب و بافت­ های کبد و ماهیچه کفشک ماهی (Psettodes erumei) در استان بوشهر، خلیج فارس. نشریه پژوهش­ های جانوری. دوره 24، شماره 4، صفحات 441 تا 449.
  5. خراسانی، ن.؛ حسینی،س.م.؛ پورباقر، ه.؛ حسینی، س.و. و افلاکی، ف.، 1392. اندازه ­گیری برخی فلزات سنگین در ماهی شوریده Otolithes ruber (مطالعه موردی بندر ماهشهر). نشریه محیط ­زیست طبیعی. مجله منابع طبیعی ایران. دوره 66، صفحات 181 تا 190.
  6. خیرور، ن. و دادالهی­ سهراب، ع.، 1389. غلظت فلزات سنگین در رسوبات و ماهی شیربت (Brbus grypus) در اروندرود. علوم و تکنولوژی محیط زیست. دوره 12، شماره 2، صفحات 123 تا 131.
  7.  دادخواه، پ.؛ چمنی، ع. و مرتضوی، ث.، 1397. ارزیابی خطر عناصر سرب، کادمیوم و روی در دو گونه ماهی خوراکی کوسه باله سیاه کوچک (Carcharhinus limbatus) و ماهی هامور (Epinephelus coioides) در خلیج فارس. فصلنامه پژوهش در بهداشت محیط. دوره 4، شماره 2، صفحات 85 تا 93.
  8.  دانشیار، ح.؛ پناه­ پور، ا. و قنواتی، ن.، 1395. بررسی غلظت سرب، نیکل و جیوه در پساب و عضله سه گونه ماهی گل خورک، ساردین و شوریده در خورموسی. فصلنامه اکوبیولوژی تالاب. دوره 8، شماره 29، صفحات 59 تا 68.
  9. صادقی، پ. و دربازی، م.، 1395. بررسی غلظت فلزات سنگین مس، نیکل و روی در Acanthopleura vaillantii سواحل خلیج چابهار. نشریه بوم­ شناسی آبزیان. دوره 6، شماره 3، صفحات 115 تا 123.
  10. صدوق ­نیری، ع.؛ نیک پور، ی.؛ رجب­ زاده، ا.؛ محبوبی ­صوفیانی، ن. و احمدی، ر.، 1389. اندازه­ گیری فلزات سنگین کادمیوم، نیکل، کبالت، مس و سرب در بافت ­های ماهی صبور (Tenualosa ilisha) در شمال ­غرب خلیج فارس و رابطه آن با طول و وزن. نشریه علوم آبزیان. دوره 1، شماره1، صفحات 73 تا 87.
  11. صفاهیه، ع.؛ ذوالقرنین، ح.؛ سالاری ­علی ­آبادی، م.ع. و یاوری، و.، 1388. تجمع کادمیوم، مس و آهن در بافت­ های ماهی شبه شوریده (Johnius belangerii)  در سواحل شمالی خلیج فارس. نشریه شیلات. دوره 3، شماره 3، صفحه 1 تا 8.
  12. عسگری­ ساری، ا.؛ جواهری­ بابلی،م.؛ محجوب،ث. و ولایت ­زاده، م.، 1391. میزان فلزات سنگین (جیوه، سرب و کادمیوم) در عضله ماهی شوریده در بنادر صیادی آبادان و بندرعباس. مجله علمی شیلات ایران. سال 21، شماره3، صفحات 99 تا 106.
  13. ملماسی، س.؛ جوزی، س.ع.؛ منوری، س.م. و جعفریان­ مقدم، ا.، 1389. بررسی اثرات زیست­ محیطی صنایع پتروشیمی تولیدکننده PET-PTA   (مطالعه موردی: منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر). مجله انسان و محیط زیست. دوره 8، شماره 4، صفحات 73 تا 81.
  14. ولی ­نسب، ت.، 1395. تعیین توده زیستی کفزیان به­ روش مساحت چاروب بشره در آب­ های خلیج فارس و دریای عمان. گزارش نهایی پروژه تحقیقاتی.
  15. Ahalya, N.; Ramachandra, T. and Kanamadi, R., 2003. Biosorption of heavy metals.Research Journal of Chemistry and Environment. Vol. 7, No. 2, pp. 71-79.
  16. Al-Yousof, M.H.; El-Shahawi, M.S. and Al-Ghais, S.M., 2000. Trace metals in liver, skin and muscle of (Lethrinus lentjan) fish species in relation to body length and sex. Science total environment. Vol. 256, No. 2-3, pp: 87-94.
  17. Authman, M.M.; Zaki, M.S.; Khallaf, E.A. and Abbas, H.H., 2015. Use of fish as bioindicator of the effects of heavy metals pollution. Journal of Aquaculture Research & Development. Vol. 6, No. 4, pp: 1-13.
  18. Birungi, Z.; Masola, B.; Zaranyika, M.; Naigaga, I. and Marshall, B., 2007. Active biomonitoring of trace heavy metals using fish (Orechromis niloticus) as bioandicator species, The case of Nakivubo wetland along Lake Victoria. Physics and Chemistry of the Earth, parth A/B/C. Vol. 32, No. 15-18, pp: 1350-1358.
  19. Bosch, A.C.; O´Neill, B.; Sigge, G.O.; Kerwath, S.E. and Hoffman, L.C., 2016. Heavy metals in marine fish meat and consumer health: a review. Journal of the science of Food and Agriculture. Vol. 96, No. 1, pp: 32-48.
  20. El-Moselhy, K.M.; Othman, A.; El-Azem, H.A. and El-Metwally, M., 2014. Bioaccumulation of some heavy metals in some tissues of fish in the Red Sea, Egypt. Egyptian J of Basic and Applied Sciences. Vol. 1, No. 2, pp: 97-105.
  21. Filazi, A.; Baskaya, R. and Kum, C., 2003. Metal concentration in tissues of the Black Sea fish Mugil auratus from Sinop- Icliman, Turkey. Human & Experimental Toxicology. Vol. 22, No. 2, pp: 85-87.
  22. Makedoski, L. and Peycheva, K., 2017. Determination of heavy metals in selected black sea fish species. Food Control Journal. Vol. 72, pp: 313-318.
  23. Moopam, R., 1999. Manual of oceanographic observation and pollutant analyses method. 3th ed, kuwit. 321 p.
  24. Pourang, N.; Nikouyan, A. and Dennis, J.H., 2005. Trace element concentration in fish, sediments and water from northern part of the Persian Golf. Environmental monitoring and assessment. Vol. 109, No. 1-3, pp: 293-316.
  25. Randall, J.E. and Kulbicki, M., 2005. A Review of the Goatfishes of the Genus Upeneus (perciformes: Mullidae) from New Caledonia and the Chesterfield Bank, with a new Species anf Four New Records.
  26. Rooney, P., 2009. Factors that influence the petrochemical industry in the Middle East.
  27. Svobodova, Z.; Aelechovska, O.; Machova, J. and Randak, T., 2002. Content of arsenic in market-ready Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss). Acta Veterinaria Brno. Vol. 71, pp: 361-367.
  28. Venugopal, V. and Shahidi, F., 1996. Stucture and composition pf fish muscle. Food Reviews International. Vol. 12, No. 2, pp: 175-197.
  29. Uysal, K.; Emre, Y. and Kose, E., 2008. The determination of heavy metal accumulation ratio in muscle, skin and gills of some migratory fishspecies by inductively coupled plasma optical emission spectrometry in beymelek lagoon (Antalya/Turkey). Microchemical Journal. Vol. 90, No. 1, pp: 67-70.
  30. Vas, P.; Gordon, J.M.; Fielden, P.R. and Varnell, J., 1993. The trace metal ecology of Ichthyfouna in Rockal through, North-Eastern Atlantic.Marine Pollution Bulletin. Vol. 26, No. 11, pp: 607-612.