بررسی دوشکلی جنسی شکل بدن گورماهی صوفیا (Esmaeilius sophiae) با استفاده از روش ریخت سنجی هندسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

چکیده

در این مطالعه دوشکلی جنسی گورماهی صوفیا (Esmaeilius sophiae) در چشمهعلی دامغان (حوضه دشت کویر) و رودخانه شور (حوضه دریاچه نمک) با استفاده از روش ریخت ‌سنجی هندسی لندمارک پایه به ­اجرا درآمد. در مجموع تعداد 86 قطعه ساکن چشمهعلی دامغان (52 قطعه) و رودخانه شور (34 قطعه) با استفاده از تور دستی نمونه ­برداری شدند. از سمت چپ سطح جانبی نمونه ‌ها با استفاده از دوربین دیجیتال عکس برداری و سپس بر روی تصاویر دو بعدی حاصل تعداد 15 نقطه لندمارک با استفاده از نرم ­افزار TpsDig2 قرار داده شد. داده ‌های حاصل از شکل پس از آنالیز پروکراست، با استفاده از آنالیزهای چند متغییره ازجمله تحلیل تابع تشخیص (DFA) براساس ارزش p حاصل از T-test هتلینگ تحلیل شدند. نتایج نشان داد که تفاوت معنی ‌داری بین شکل بدن جنس ‌های نر و ماده در هر دو جمعیت وجود دارد (0/05>p ) که شامل موقعیت فوقانی دهان، موقعیت قدامی باله سینه ­ای و ساقه دمی کوتاه­ تر در جنس نر می‌ باشد. نتایج تغییر جایگاه استقرار به­ منظور کاهش رقابت غذایی را عامل ایجاد دوشکلی جنسی در این گونه را پیشنهاد می ‌کند. مقایسه نر-نر و ماده-ماده هر دو جمعیت موجود نیز نشان داد که در هر دو جنس، افراد چشمه علی دامغان دارای عمق بدن بیش ­تری می ­باشند که یک مزیت شناگری را برایشان فراهم می ‌کند.

کلیدواژه‌ها


  1. ایگدری، س.، 1395. تعیین جنسیت مطلوب برای مقایسه ریخت ‌شناختی جمعیت‌های ماهی گورخری (Aphanius dispar) با استفاده از روش ریخت‌ سنجی هندسی. مجله علمی شیلات ایران. جلد 25، شماره 5، صفحات 65 تا 74.
  2. ایگدری، س.؛ مولودی ‌صالح، ع.؛ احمدی، س. و جوادزاده، ن.، 1399. بررسی انعطاف ‌پذیری ریختی شکل بدن ماهی کاراس (Carassius gibelio) به زیستگاه‌ های آبی جاری و ساکن با استفاده از روش ریخت ‌سنجی هندسی. مجله علمی شیلات ایران. جلد 29، شماره 1، صفحات 49 تا 58.
  3. صالحی ‌نیا، د.؛ ایگدری، س.؛ خراسانی، ن. و زمانی ­فرادنبه، م.، 1395. مطالعه اثر سد سنگبان بر ویژگی­ های ریختی جمعیت­ های سیاه ماهی (Capoeta gracilis) با استفاده از دو روش ریخت ­سنجی هندسی و سنتی. فصلنامه محیط زیست جانوری. دوره 8، شماره 2، صفحات 97 تا 104.
  4. Adams, D.C.; Rohlf, F.J. and Slice, D.E., 2002. Geometric Morphometrics: Ten Years of Progress Following the Revolution. Italian Journal of Zoology. Vol. 71, pp: 5-16.
  5. Andersson, J.; Frank, J. and Tony, S., 2005. Interactions between predator-and diet-induced phenotypic changes in body shape of crucian carp. Environmental Biology of Fishes. Vol. 273, pp: 431-437.
  6. Bolnick, D.I. and Doebeli, M., 2003. Sexual dimorphism and adaptive speciation: two sides of the same ecological coin. Evolution. Vol. 57, pp: 2433-2449.
  7. Bookstein, F.L., 1991. Morphometric tools for landmark data:geometri and biology. Cambridge: Cambrige University Press.
  8. Esmaeili, H.R.; Sayyadzadeh, G.; Eagderi, S. and Abbasi, K., 2018. Checklist of freshwater fishes of Iran. FishTaxa. Vol. 3, No. 3, pp: 1-95.
  9. Esmaeili, H.R.; Teimori, A.; Gholami, Z. and Reichenbacher, B., 2014. Two new species of the tooth-carp Aphanius (Teleostei: Cyprinodontidae) and the evolutionary history of the Iranian inland and inland-related Aphanius species. Zootaxa. Vol. 3786, pp: 246-268.
  10. Fisher, R. and Hogan, J.D., 2007. Morphological predictors of swimming speed: a case study of pre-settlement juvenile coral reef fishes. The Journal of Experimental Biology. Vol. 210, pp: 2436-2443.
  11. Freyhof, J. and Yoğurtçuoğlu, B., 2020. A proposal for a new generic structure of the killifish family Aphaniidae, with the description of Aphaniops teimorii (Teleostei: Cyprinodontiformes). Zootaxa. Vol. 4810, No, 3. pp: 421-451.
  12. Hedrick, A.V. and Temeles, E.J., 1989. The evolution of sexual dimorphism in animals: hypotheses and tests. Trends in Ecolological Evolution. Vol. 4, pp: 136-138.
  13. Herler, J.; Kerschbaumer, M.; Mitteroecker, P.; Postl, L. and Christian Sturmbauer, C., 2010. Sexual dimorphism and population divergence in the Lake Tanganyika cichlid fish genus Tropheus. Frontiers in Zoology. Vol. 7, pp: 4.
  14. Hood, C., 2000. Geometric morphometric approaches to the study of sexual size dimorphism in mammals. Hystrix, the Italian Journal of Mammalogy. Vol. 11, No. 1, PP: 77-90.
  15. Langerhans, R.B., Layman, C.A., Langerhans, A.K. and Dewitt, T.J., 2003. Habitat associated morphological divergence in two Neotropical fish species. Biological Journal of the Linnean Society. Vol. 80, No. 4, pp: 689-698.
  16. Lattuca, M.E., Battini, M.A. and Macchi, P.J., 2007. Trophic interactions among native and introduced fishes in a northern Patagonian oligotrophic lake. Journal of Fish Biology. Vol. 72, No 6, pp: 1306-1320.
  17. McKinnon, J.S.; Mori, S.; Blackman, B.K.; David, L.; Kingsley, D.M.; Jamieson, L.; Chou, J. and Parkerm, G.A.M., 1992. The evolution of sexual size dimorphism in fish. Journal of Fish Biology. Vol. 41, pp:1-20.
  18. O’Donald, P., 1967. A general model of sexual and natural selection. Heredity. Vol. 22, pp: 499.
  19. Paez, D.J.; Hedger, R.; Bernatchez, L. and Dodson, J.J., 2008. The morphological plastic response to water current velocity varies with age and sexual state in juvenile Atlantic salmon, Salmo salar. Freshwater Biology. Vol. 53, No. 8, pp: 1544-1554.
  20. Reeve, J.P. and Fairbairn, D.J., 1999. Change in sexual size dimorphism as a correlated response to selection on fecundity. Heredity. Vol. 83, pp: 697-706.
  21. Rohlf, J.F., 2006. tpsDig, version 2.10. Department of Ecology and Evolution, State University of New York at Stony Brook.
  22. Samaee, S.M.; Patzner, R.A. and Mansour, N., 2009. Morphological differentiation within the population of Siah Mahi, Capoeta capoeta gracilis, (Cyprinidae, Teleostei) in a river of the south Caspian Sea basin: a pilot study. Journal of Applied Ichthyology. Vol. 25, No. 5, pp: 583-590.
  23. Schluter, D., 2001. Ecology and the origin of species. Trends in Ecological Evolution. Vol. 16, pp: 372-380.
  24. Soule, M.E. and Cuzin-Roudy, J., 1982. Allomeric variation. 2. Developmental instability of extreme phenotypes. The American Naturalist. Vol. 120, pp: 765-786.
  25. Spoljaric, M.A. and Reimchen, T.E., 2008. Habitat dependent reduction of sexual dimorphis in geometric body shape of Haida Gwaii threespine stickleback. Biological Journal of the Linnean Society. Vol. B, pp: 505-516.
  26. Tudela, S., 1999. Morphological variability in a Mediterranean, genetically homogeneous population of the European anchovy, Engraulis encrasicolus. Fisheries Research. Vol. 42, No. 3, pp: 229-243.
  27. Turan, C.; Yalc, I.S.; Turan, F.; Okur, E. and Akyurt, I., 2005. Morphometric comparisons of African catfish, Clarias gariepinus, populations in Turkey. Folia Zool. Vol 54. pp: 165-172.
  28. Webb, P.W., 1984. Form and function in fish swimming. Scientific American.  Vol. 251, pp: 72-75.
  29. Wootton, R.G., 1991. Ecology of Teleost Fishes. London, Chapman and Hall. 404 p.
  30. Zelditch, M.; Swiderski, D.; Sheets, D.H. Fink, W.L., 2004. Geometric morphometrics for biologists: a primer. New York, Academic Press. 478 p.