بررسی عوامل موثر بر تعارض پلنگ (Panthera pardus tulliana) با دام اهلی در مقایسه با سایر گوشت خواران بزرگ جثه جنگل‌های هیرکانی نوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه علوم و زیست فناوری گیاهی، دانشکده علوم‌و‌فناوری زیستی، دانشگاه ‌شهید ‌بهشتی، تهران، ایران

3 یگان حفاظت، اداره محیط زیست شهرستان نوشهر، اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران، نوشهر، ایران

10.22034/aej.2021.135105

چکیده

شناخت عوامل تهدید گوشت خواران، نقش مهمی در حفاظت گونه‌ها دارد. در حال حاضر در شمال ایران یکی از عوامل تهدید اصلی جمعیت پلنگ، تعارض آن با دام اهلی و‌ کشته شدن آن توسط دامداران است. شناسایی الگوهای تعارض، نقش مهمی در برنامه‌ریزی‌های حفاظتی گوشت خواران خواهد داشت. در این مطالعه برای جمع آوری اطلاعات از دامداران بومی و کوچ کننده از روش پرسشنامه استفاده شد. جمع آوری اطلاعات طی سال‌های 1397 تا 1398 با در نظر گرفتن شاخص‌های فصلی، مکانی، حضور یا عدم حضور چوپان و سگ گله در هنگام ایجاد تعارض توسط پلنگ مورد بررسی قرار گرفت. به منظور تحلیل و تفکیک داده‌ها و میزان تعارض پلنگ، گونه عامل تعارض پرسیده شد تا سهم پلنگ از دو گوشت خوار دیگر (گرگ Ursus arctos و خرس Canis lupus) تمیز داده شود. بر اساس نتایج، عامل بیش ترین تعارض ایجاد شده در منطقه توسط گوشت خواران با دام اهلی، پلنگ بوده است. تغییرات فصلی رابطه بسیار معنی داری با مکان تعارض دارند. هم چنین نتایج نشان دادند، تغییرات تیپ پوشش گیاهی و ارتفاع، تاثیر مستقیمی بر میزان و زمان تعارض پلنگ با دام اهلی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. احمدی، م.؛ کابلی، م.؛ ایمانی­ هرسینی، ج.؛ خسروی­ شریف آبادی، ر. و الماسی، م.، 1391. تدوین برنامه مدیریت استراتژیک جمعیت­ های گرگ (Canis lupus) در استان همدان با رویکرد کاهش تعارضات بین انسان وگرگ. نشریه محیط زیست طبیعی. دوره 65، شماره 3، صفحات 271 تا 281.
  2. بهمنش، م.؛ ملکیان، م؛. فاخران ­اصفهانی، س.؛ همامی، م. و احمدی، م.، 1396. فراوانی و شدت گوشت­ خواران به دامداران روستایی در شرق استان اصفهان. فصلنامه محیط زیست جانوری. سال 10، شماره 4، صفحات 35 تا 44.
  3. تقدیسی، م.؛ کابلی، م. و فراشی، آ.، 1392. رژیم غذایی پلنگ ایرانی در پارک ملی ساریگل، استان خراسان شمالی. مجله زیست شناسی جانوری تجربی. سال 2، شماره 1، صفحات 57 تا 63.
  4. حسینی ­زوارئی، ف.؛ محمدی­ مقانکی، ا.؛ فرهادی‌نیا، م.؛ سهرابی‌نیا، ص.؛ جعفرزاده، ف. و شعربافی، ا.، 1394. طعمه خواری گرگ از دام اهلی و اثر آن بر نگرش و اقتصاد مردم محلی در پناهگاه حیات وحش انگوران، استان زنجان. فصلنامه محیط زیست جانوری. سال 7، شماره 4، صفحات 21 تا 30.
  5. درویش ­صفت، ع.، 1385. اطلس مناطق حفاظت شده ایران. دانشگاه تهران.
  6. ضیایی، ه.، 1387. راهنمای صحرایی پستانداران ایران. انتشارات کانون آشنایی با حیات وحش، تهران.
  7. عبداالهی، ش.؛ محمدی، ح. و نصرتی، م.، 1391. بررسی وضعیت خسارت وارده از ناحیه حیات وحش در ایران. فصلنامه علوم و مهندسی محیط زیست.شماره 52، صفحات 51 تا 60..
  8. فرهادی­ نیا، م.؛ محمدی ­مقانکی، ا. و اکرامی، ب.، 1398. راهنمای مدیریت تعارض انسان و گوشت­ خواران بزرگ ایران. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست. صفحات 10 تا 12.
  9. فرهادی‌نیا، م.؛ محمدی، ع.؛ اشرفی، س.؛ اشرف‌زاده، م. و محمدی، ح.، 1392. الویت حفاظتی پستانداران ایران برای مدیریت کارآمد. مجله محیط زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران. دوره68، شماره3، صفحات 461 تا 475.
  10. قدیریان، ط. و رئیسی­ چهارطاقی، ن.، 1394. بررسی وضعیت پستانداران در جنگل های هیرکانی. پروژه مدیریت چند منظوره جنگل‌های هیرکانی.
  11. کرمی، م.، 1395. اطلس پستانداران ایران. انتشارات جهاد دانشگاهی. البرز.
  12. کوچالی، ف.؛ نظامی ­بلوچی، ب.؛ گشتاسب، ح. و رایگانی، ب.، 1397. شناسایی زیستگاه‌های کلیدی برای حفاظت از خرس قهوه‌ای در دامنه‌های شمالی البرز. فصلنامه محیط زیست جانوری. سال 10، شماره 3، صفحات 1 تا 8.
  13. مجنونیان، ه.، 1393. مناطق حفاظت شده، مبانی و تدابیر حفاظت از پارک‌ها و مناطق در ایران و جهان. انتشارات دی ­نگار. تهران.
  14. مددی، م.؛ نظامی، ب.؛ کابلی، م.؛ رضایی، ح. و محمدی، ع.، 1397. تعیین پذیرش خرس قهوه‌ای در میان جوامع محلی در استان مازندران. کنفرانس بین ­المللی جامعه و محیط زیست. شهریور 97.
  15. نظامی، ب.؛ عطایی، ف.؛ حیدری، ح.؛ علیزاده ­شعبانی، ا.؛ اسحاقی، ر. و نعیمایی، ر.، 1396. مناطق کلیدی برای حفاظت از خرس قهوه ­ای ماده در البرز مرکزی. مجله زیست شناسی جانوری تجربی. سال 6، شماره 3، صفحات 127 تا 141.
  16. نظامی، ب.، 1393. بررسی عادت­ های غذایی فصلی خرس قهوه ­ای سوری در منطقه حفاظت شده البرز مرکزی. تاکسونومی و بیوسیستماتیک. سال 6، شماره 19، صفحات 27 تا 36 .
  17. نقشه راه حفاظت گربه‌سانان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست. تهران.
  18. Athreya, V.R.; Odden, M.; Linnell, J.D.C. and Karanth, K.U., 2011. Translocation as a tool for mitigating conflict with leopards in human-dominated landscapes of India. Conservation Biology. Vol. 25, pp: 133-141.
  19. Babrgir, S.; Farhadinia, M.S. and Moqanaki, E.M., 2015. Socio-economic consequences of cattle predation by the Endangered Persian leopard Panthera pardus saxicolor in a Caucasian conflict hotspot, northern Iran. Oryx, available on CJO2015. doi:10.1017/S0030605315000903.
  20. Behdarvand, N.; Kaboli, M.; Ahmadi, M.; Nourani, E.; Salman Mahini, S. and Asadi Aghbolaghi, M., 2014. Spatial risk model and mitigation implications for wolf Human conflict in a highly modified agroecosystem in western Iran. Biological Conservation. Vol. 177, pp: 156-164.
  21. Bekoff, M.; Daniels, T.J. and Gittleman, J.L., 1984. Life history patterns and the comparative social ecology of carnivores. Annual Review of Ecology and Systematics. Vol. 15, pp: 191-232.
  22. Conforti, V.A. and Azevedo, C.C.D., 2003. Local perceptions of jaguars (Panthera onca) and pumas (Puma concolor) in the Iguacu National Park area, South Brazil. Biol Conserv. Vol. 111, pp: 215-221.
  23. Dickman, A.J., 2010. Complexities of conflict: the importance of considering social factors for effectively resolving human-wildlife conflict. Animal Conservation. Vol. 13, No. 5, pp: 458-466.
  24. Kiabi, B.H.; Dareshouri, B.F.; Ghaemi R.A. and Jahanshah, M., 2002. Population status of the Persian leopard (Panthera pardus saxicolor Pocock, 1927) in Iran. Zoology in the Middle. Vol. 26, No. 1, pp: 41-47.
  25. Linnell, J.D.C.; Aanes, R.; Swenson, J.E.; Odden, J. and Smith, M.E., 1997. Translocation of carnivores as a method for managing problem animals, a review. Biodiversity and Conservation. Vol. 6, pp: 1245-1257.
  26. Loveridge, A., 2010. People and wild felids: conservation of cats and management of conflicts. Biology and Conservation of Wild felids, Oxford University Pres.
  27. Madden, F., 2004. Creating coexistence between humans and wildlife: global perspectives on local efforts to address human-wildlife conflict. Human Dimension of Wildlife. Vol. 9, No. 4, pp: 247-257.
  28. Rahimi, J.; Ebrahimpour, M. and Khalili, A., 2013. Spatial changes of extended De Martonne climatic zones affected by climate change in Iran. Theor. Appl. Climatol. Vol. 112, No. 3-4, pp: 409-418.
  29. Redpath, S.M., 2015. Conflicts in conservation: Navigating towards solutions. Cambridge University Press.
  30. Robinson, H.S.; Wielgus, R.B.; Cooley, H.S. and Cooley, S.W., 2008. Sink populations in carnivore management: cougar demography and immigration in a hunted population. Ecol. Appl. Vol. 18, pp: 1028-1037.
  31. Sanei, A.; Mousavi, M.; Kiabi, B.H.; Masoudi, M.; Gord mardi, E.; Mohamadi, H.; Shakiba, M.; Baran zehi, A.; Teimouri, M. and Raeesi, T., 2016. Status Assessment of the persian leopard in iran. CATnews Special Issue 10, Autumn 2016, pp: 4-11.
  32. Schaller, M.J., 2007. Forests and wildlife management in Germany. Eurasian journal for researches. Vol. 24, No. 2, pp: 147-161.
  33. UNESCO (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization). 2019. https://www.whc.unesco. org/en/list/1584