بررسی و مقایسه شاخص های تنوع گونه ای پرندگان در پارک های شهری اصفهان ( مطالعه موردی: از پارک ایثارگران تا پارک ناژوان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه محیط زیست، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

10.22034/aej.2021.135849

چکیده

 فضای سبز شهری با دارا بودن منابع غذایی، آب و پناهگاه قادر به حمایت از تعداد قابل توجهی از پرندگان هستند. به همین دلیل، مطالعه و بررسی تعداد و نوع پرندگان موجود در پارک­ های شهری، می­تواند در پایش سلامت این پارک ­ها مؤثر واقع گردد. به ­منظور مطالعه تعداد و نوع پرندگان در پارک ­های حاشیه زاینده رود در بهار 1398، دو ترانسکت با طول تقریبی 4/5 کیلومتر در امتداد پارک های مورد بررسی در فصل بهار مستقر گردید. فاصله نقاط نمونه­ برداری روی هر ترانکست 50 متر، تعداد نقاط نمونه ­برداری 50 نقطه و در کل 100  ایستگاه طراحی شد. تعداد و الگوی توزیع پرندگان با استفاده از روش شمارش نقطه ­ای در طول هر ترانسکت هر 5 دقیقه یک­ بار انجام شد و همه پرندگان مشاهده شده تا فاصله 50 متری ثبت شدند. با استفاده از دوربین چشمی و همین­ طور ردیابی صدا، پرندگان موجود ثبت و شناسایی شدند. تعداد کل گونه ­های مشاهده شده ۴۱ گونه است و راسته گنجشک­ سانان  با 31 گونه بیش­ ترین فراوانی را در بین سایر راسته ­ها دارد. هر سه شاخص سیمپسون، شانون وینر و برلیون در پارک ناژوان، بیش ترین مقدار را به خود اختصاص می‌دهند. فراوانی گونه­ های درختی پارک ناژوان (756 درخت) بعد از پارک سعدی (1092درخت) در رتبه دوم قرار دارد. آب و هوای معتدل‌تر این ناحیه نسبت به داخل شهر، دوری از تنش ها و آلودگی‌های صوتی شهری و آرام بودن محیط را می‌توان دلایل وجود تنوع گونه‌ای بالا دانست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. اجتهادی، ح.؛ سپهری، ع. و عکافی، ح.، 1387. روش ­های اندازه ­گیری تنوع ­زیستی. چاپ اول، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی. 255 صفحه.
  2. رشیدی، م.؛ چمنی، ع. و مشتاقی، م.، 1397. بررسی پیامدهای جاده­ سازی بر تنوع و فراوانی گونه‌های مختلف پرندگان (مطالعه موردی: پارک زاینده رود، اصفهان). فصلنامه محیط زیست جانوری. دوره ۱۰، شماره ۴، صفحات 179 تا 186.
  3. طبسیان، ه.؛ بهروزی ­راد، ب. و راسخ، ع.، 1391. شناسایی و مقایسه تعداد و تنوع پرندگان پارک‌های ملت و پردیس قائم در شهر مشهد در دو فصل تابستان و پاییز 1390. فصلنامه محیط زیست جانوری. دوره ۴، شماره ۴، صفحات 79 تا 90.
  4. منصوری، ج.، ۱۳۷۹. راهنمای صحرایی پرندگان ایران. نشر دل آویز.
  5. خوش ­ظاهر، ه.؛ وارسته ­مرادی، ح. و سلمان­ ماهینی، ع.، 1395. تأثیر خشکه­ دارهای سرپا و افتاده بر جامعه پرندگان در فصل غیر تولیدمثلی در پارک ملی گلستان. فصلنامه علوم محیطی. دوره 4، شماره 9، صفحات 69 تا 77.
  6. عسکری، ر.؛ بهروزی ­راد، ب.؛ خلیلی ­پور، ا. و یاحقی، ا.، 1390. بررسی تغییرات شاخص‌های تنوع زیستی پرندگان در پارک‌ها و فضاهای سبز شهر اهواز. فصلنامه محیط زیست جانوری. سال 2، شماره 2، صفحات 41 تا 56.
  7. وهاب­ زاده، ع.، 1383. (ترجمه). مبانی محیط زیست. انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد. 344 صفحه.
  8. طبسیان, ه.، ۱۳۹۲. پارک‌های شهری و حفاظت از تنوع زیستی پرندگان نمونه موردی (بررسی تراکم و تنوع پرندگان در پارک بزرگ ملت در شهر مشهد)،دومین همایش ملی حفاظت و برنامه ­ریزی محیط زیست، همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا.
  9. فاریابی، ن.؛ مصداقی، م. و باقری، ر.، 1390. مقایسه تنوع و غنای گونه‌ای در سه سطح بهره ­برداری مراتع پارک ملی خبر و مناطق هم ­جوار. مرتع. دوره 5، شماره 2، صفحات 171 تا 180.
  10. ناصحی، س.؛ شادکام، س. و امیری، م.، 1395. ارزیابی توان اکولوژیکی توسعه فضای سبز با هدف توزیع بهینه پارک‌های شهری شهر تهران. فصلنامه جغرافیا و برنامه ­ریزی شهری. دوره 8، شماره 29، صفحات 153 تا 167.
  11. یوسفی، ح. و محمدی، ع.، 1396. نقد اکولوژیکی و زیبا شناختی پارک‌ها. فصلنامه انسان و محیط زیست. شماره 43.
  12. علی­ نیاآهندانی، ا.؛ اسدی­ سامانی، م.؛ افخمی ­اردکانی، م. و بیرانوند، م.، ۱۳۸۹. بررسی تنوع زیستی استان اصفهان،همایش ملی تنوع زیستی و تأثیر آن بر کشاورزی و محیط زیست، ارومیه، بانک ژن گیاهی ملی ایران
  13. تشکر، ش.؛ همامی، م.؛ ریاضی، ب. و جعفری، ر.، 1392. تأثیر پارامترهای فضای سبز بر غنای گونه‌ای پرندگان در پارک‌های شهری شهر اصفهان. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست. دوره 15، شماره 1، صفحات 137 تا 151.
  14. R.; Bateman, H.L.; Franklin, J. and Allen, A., 2018. Waterbird community composition, abundance, and diversity along an urban gradient. Landscape and Urban Planning. Vol. 170, pp: 103-111.
  15. Chen, X.; Wang, W.; Liang, H.; Liu, X. and Da, L., 2014. Dynamics of ruderal species diversity under the rapid urbanization over the past half century in Harbin. Northeast China Urban ecosystems. Vol. 17, pp: 455-472.
  16. Dale, S., 2018. Urban bird community composition influenced by size of urban green spaces, presence of native forest and urbanization. Urban ecosystems. Vol. 21, pp: 1-14.
  17. Díaz, L., 2006. Influences of forest type and forest structure on bird communities in oak and pine woodlands in Spain. Forest Ecology and Management. Vol. 223, pp: 54-65.
  18. Estevo, C.A.; Nagy-Reis, M.B. and Silva, W.R., 2017. Urban parks can maintain minimal resilience for Neotropical bird communities. Urban Forestry & Urban Greening. Vol. 27, pp: 84-89.
  19. Magurran, A., 2004. Measuring biological diversity. Blackwell Publishing Malden, MA
  20. Polak, M.; Wiącek, J.; Kucharczyk, M. and Orzechowski, R., 2013. The effect of road traffic on a breeding community of woodland birds European. journal of forest research. Vol. 132, pp: 931-941.
  21. Rashidi, M.; Chamani, A. and Moshtaghi, M., 2019. The Influence of Transport Infrastructure Development on Bird Diversity and Abundance. Ekologia. Vol. 38, pp: 178.
  22. Sollmann, R.; Gardner, B.; Williams, K.A.; Gilbert, A.T. and Veit, R.R., 2016. A hierarchical distance sampling model to estimate abundance and covariate associations of species and communities. Methods in Ecology and Evolution. Vol. 7, pp: 529-537.
  23. Wiącek, J.; Polak, M.; Kucharczyk, M. and Bohatkiewicz, J., 2015. The influence of road traffic on birds during autumn period: implications for planning and management of road network. Landscape and Urban Planning. Vol. 134, pp: 76-82.