بررسی تجمع غلظت فلزات سنگین (سرب،کادمیوم و جیوه) در عضله ماهی گوازیم دم رشته ای (Nemipterus japonicus) و ارزیابی ریسک ناشی از مصرف آن (مطالعه موردی: آب های شمال غرب خلیج فارس)

نوع مقاله: سایر

نویسندگان

1 گروه زیست شناسی دریا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم وتحقیقات، تهران، ایران، صندوق پستی: 775-14515

2 دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم وتحقیقات، تهران، ایران، صندوق پستی: 775-14515

3 موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، صندوق پستی: 6116- 14155

4 پژوهشکده میگو کشور، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بوشهر، صندوق پستی: 1374

چکیده

این مطالعه به بررسی غلظت سه فلز سرب، کادمیوم و جیوه در بافت عضله ماهی گوازیم دم رشته ­ای(Nemipterus japonicus) در آب­ های شم ال­غرب خلیج فارس به­همراه برآورد ریسک ناشی از مصرف عضله این ماهی برای انسان می ­پردازد. فلزات مورد نظر در نمونه­ های تهیه شده (30 نمونه) پس از آماده­ سازی و انجام فرآیندهای استخراج و هضم، با استفاده از دستگاه جذب اتمی مجهز اندازه­ گیری گردیدند. نتایج نشان داد میانگین غلظت (±SD) در بافت عضله ماهی گوازیم دم رشته­ ای مربوط به فلزات سرب و جیوه به ­ترتیب 0/246±2/00 ، 0/026±1/02، میلی­­­­­­گرم بر کیلو­گرم وزن خشک می ­باشد. بالاترین غلظت فلزات سنگین سرب و جیوه در عضله گونه مورد مطالعه به ­ترتیب 2/40 و 1/09 و پایین ­ترین غلظت به ­ترتیب 1/55 و  1/00 میلی­ گرم بر کیلو­گرم وزن خشک به­ دست آمد و کادمیم  قابل جذب در تمام نمونه ­ها کم ­تر از حد تشخیص دستگاه بود. فاکتورهای جذب روزانه(DI)  برای عناصرسرب،کادمیم  وجیوه به ­ترتیب 46/56، 1/62 و 23/74 میلی­ گرم بر شخص در روز و شاخص ریسک (HQ) به ­ترتیب 1، 1 و 0/874 به ­دست آمدند. مقایسه با استانداردهای شاخص نشان می ­دهد که مقدار سرب در عضله گوازیم دم رشته­ ای بالاتر از حد مجاز استاندارد سازمان بهداشت جهانی(WHO)  و برابر با سازمان وزارت کشاورزی، شیلات و غذای انگلستان (UKMAFF) می ­باشد ولی از نظر استاندارد سازمان غذا و داروی آمریکا(FDA)  در حد مجاز بوده و مقدار جیوه از هر سه استاندارد شاخص در این تحقیق بالاتر بود. با توجه به عدد شاخص ریسک(HQ) ، مصرف ماهی گوازیم دم رشته­ ای در این منطقه از لحاظ سرب،کادمیم  و جیوه خطری برای مصرف کنندگان نخواهد داشت. غلظت عناصر سرب و جیوه در دو جنس نر و ماده در ماهی گوازیم دم رشته­ ای با یکدیگر اختلاف معنی ­داری نداشت (0/05<p)، ولی در مقدار غلظت کادمیوم در جنس ­های نر و ماده اختلاف معنی ­داری وجود داشت (0/05>p). علاوه بر این بین غلظت جیوه در عضله ماهی گوازیم دم رشته ­ای با اندازه (طول کل و طول چنگالی) اختلاف معنی­ داری وجود نداشت (0/05<p) و بین مقدار غلظت فلز کادمیم با اندازه (طول کل و طول چنگالی) اختلاف معنی ­داری وجود داشت (0/05>p)، برای فلز سرب نیز بین مقدار غلظت فلز و اندازه طول چنگالی اختلاف معنی­ داری وجود نداشت (0/05<p)، اما بین غلظت فلز و طول چنگالی اختلاف معنی­ داری وجود داشت (0/05>p).

کلیدواژه‌ها


  1. امینی ­رنجبر، غ. و علیزاده، م.، 1378. اندازه ­گیری مقادیر فلزات سنگین (Cr,Zn,Cu,Pb,Cd ) در سه گونه از کپور ماهیان پرورشی. پژوهش و سازندگی. شماره 40، صفحات 41 تا 42.
  2. امینی ­رنجبر، غ. و ستوده ­نیا، ف.، 1384. تجمع فلزات سنگین در بافت کبد و عضله ماهی کفال طلایی (Lizzie auratus) دریای خزر در ارتباط با برخی مشخصات بیومتریک (طول استاندارد، وزن، سن، جنسیت). مجله علمی شیلات ایران. شماره 3، صفحات 56 تا 61.
  3. الصاق، ا.، 1389. تعیین برخی فلزات سنگین و عضله ماهی سفید (Rutilus frisii kutum) و کپور معمولی (Cyprinus carpio) در جنوب مرکزی دریای خزر. نشریه دامپزشکی. شماره 89، صفحات 22 تا 35.
  4. چراغی، م.؛ اسپرغم، ا. و نوریائی، م.ح.، 1391. ارزیابی ریسک کادمیوم ناشی از مصرف ماهی شیربت (Barbus grypus) رودخانه اروند. فصلنامه اکوبیولوژی تالاب. دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز. سال 4، شماره  13، صفحات 37 تا 49.
  5. حسینی،س.م.؛میرغفاری،ن.؛محبوبی­ صوفیانی،ن.و حسینی، س.و.، 1390. ارزیابی ریسک جیوه ناشی از مصرف ماهی سفید دریای خزر (Rutilus frisii kutum) در استان مازندران. نشریه شیلات، مجله منابع طبیعی ایران. دوره ۶۴ ، شماره3، صفحات 74 تا 81.
  6. دبیری، م.، 1385. آلودگی محیط زیست (هوا، آب، خاک، صوت). ویرایش جدید، نشر اتحاد. 171 صفحه.
  7. دادالهی، س.ع.؛ نبوی، س.م.ب. و خیرور، ن.، 1387. ارتباط برخی مشخصات زیست ­سنجی با تجمع فلزات سنگین در بافت عضله و آبشش ماهی شیربت (Barbus grypus) در رودخانه اروندرود. مجله علمی شیلات ایران. سال 17، شماره4، صفحات 134 تا 147.
  8. دفترطرح و برنامه سازمان شیلات ایران. 1393. کتابچه آمار صید شیلات ایران. انتشارات سازمان شیلات ایران. 97 صفحه.
  9. شریف­ فاضلی، م.؛ ابطحی، ب. و صباغ­ کاشانی، آ.، 1384. سنجش تجمع فلزات سنگین سرب، نیکل و روی در بافت­ های ماهی کفال طلایی (Lizzie auratus) سواحل جنوبی دریای خزر. مجله علمی شیلات ایران. سال 14، شماره1، صفحات 11 تا 23.
  10. شهاب ­مقدم، ف.؛ اسماعیلی ­ساری، ع.؛ ولی­ نسب، ت. و کریم آبادی، م.، 1389. مقایسه تجمع فلزات سنگین در عضله سپرماهی چهارگوش(Himantura gerrardi) و گیش چشم درشت (Selar crumenophthalmus) خلیج فارس. مجله علمی شیلات ایران. سال 19، شماره 2، صفحات 19 تا 28.
  11. صباغ­ کاشانی، آ.، 1380. تعیین میزان برخی فلزات سنگین در عضله، کبد،کلیه، آبشش و تخمدان ماهی کفال Liza aurataدر سواحل جنوبی دریای خزر. پایان­ نامه کارشناسی ­ارشد. دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی. دانشگاه تربیت مدرس. 74 صفحه.
  12. صادقی ­راد، م.؛ امینی ­رنجبر، غ.؛ ارشد، ع. و جوشیده، ه.، 1384. مقایسه تجمع فلزات سنگین (روی، مس، کادمیوم، سرب، جیوه) در بافت عضله و خاویار دو گونه تاس ماهی ایرانی (Acipenser persicus) و ازون برون (Acipenser stellatus) در حوضه جنوبی دریای خزر. مجله علمی شیلات ایران. سال 14، شماره3، صفحات 87 تا 96.
  13. صدوق ­نیری، ع.؛ نیک ­پور، ی.؛ رجب ­زاده، ا.؛ محبوبی­ صوفیانی، ن. و احمدی، ر.، 1389. اندازه­ گیری فلزات سنگین کادمیوم، نیکل، کبالت، مس و سرب در بافت ­های ماهی صبور،Tenualosa ilisha، درشمال­ غرب خلیج فارس و رابطه آن با طول و وزن. مجله علوم آبزیان. سال 1، شماره 1، صفحات 25 تا 36.
  14. صادقی، م.؛ امتیازجو، م. و دقیقی ­روچی، ر.، 1392. تعیین میزان فلزات سنگین (Pb,Cd) در بافت­ های کبد و عضله ماهی سنگسر معمولی (Pomadasyskaakan) در آب­ های استان هرمزگان (بندر عباس). همایش ملی مهندسی ومدیریت کشاورزی، محیط زیست و منابع طبیعی پایدار.
  15. ولی­ نسب،ت.،1392.فرهنگ جامع اسامی ماهیان خلیج­ فارس، دریای عمان و دریای خزر و حوضه آبریز. انتشارات موج سبز. 225 صفحه.
  16. Agusa, T.; Kainito, T.; Tanabe, S.; Pourkazemi, M. and Aubrey, D.G., 2004. Concentrations of trace elements in muscle of sturgeons in the Caspian Sea. Mar Pollut Bull. Vol. 49, No. 9-10, pp: 789-800.
  17. Anan, Y.; Kunito, T.; Tanabe, S.; Mitrofanov, I. and Aubrey, D.G., 2005. Trace element accumulation in fishes collected from coastal waters of the Caspian Sea. Mar Pollut Bull. Vol. 51, No. 8-12, pp: 882-888.
  18. APHA (American Public Health Association). 2005. Standard Methods for the Examination of Water and Waste Water. American Public Health Association.
  19. Berlin, M., 1985. Handbook of the toxicology of metals. Elsevier Science Publishers, London, UK. 2 Editors. Vol. 2, pp: 376-405.
  20. Biney, C.A. and Ameyibor, E., 1992. Trace metal concentrations in the pink shrimp Penaeus notialis, from the coast of Ghana, Water, Air Soil Pollution. Vol. 63, pp: 273-279.
  21. Chen, Y.C. and Chen, M.H., 2001. Heavy metal concentration in nine species of fishes caught in coastal water off Ann-Ping. S.W. Taiwan. Journal of Food and Drug Analysis. Vol. 9, pp: 107-114.
  22. Canli, M. and Atli, G., 2003. The relationships between heavy metal (cd, cr, cu, fe, pb, zn) levels and the size of six Mediterranean fish species, Enviroment. Pollution. Vol. 121, pp: 129-136.
  23. Demirak, A.; Yilmaz, F.; Tuna, A.L. and Ozdemir, N., 2006. Heavy metals in water, sediment and tissues of Leuciscus cephalus from a stream in southwestern Turkey. Chemosohere. Vol. 63, No. 9, pp: 1451-1458.
  24. Silva, E.; Viana, Z.C.V.; Souza, N.F.A.; Korn, M.G.A. and Santos, V.L.C.S., 2015. Assessment of essential elements and chemical contaminants in thirteen fish species from the Bay Aratu, Bahia, Brasil. pp: 1519-1590.
  25. Esteban, A.; Nahuel, F.S.; Alejandra, V.V.; Walter, G. and Alicia, F.C., 2015. Heavy metals and trace elements in muscle of silverside (Odontesthesbonariensis) and water from different environments Argentina): aquaticpollution and consumption effect approach. pp: 102-108.
  26. EPA. 2005. Risk-Based Concentration Table, April, 2005. U.S. EPA, Region 3, Philadelphia, PA.
  27. Filazi, A.; Baskaya, R. and Kum, C., 2003. Metal concentration in tissues of the Black Sea fish Lizzia auratus from Sinop-Icliman, Turkey. Human & Experimental Toxicology. Vol. 22, pp: 85-87.
  28. Moopam. 1999. Manual of Oceanographic Observation and Pollutant Analysis Methods.
  29. Madany, I.M.; Wahab, A.A.A. and Al-Alawi, Z., 1996. Trace metals concentrations in marine organisms from the coastal areas of Bahrain, Arabian Gulf, Water, Air Soil Pollution. Vol. 91, pp: 233-248.
  30. Merian, E., 1991, Metals and Their Compounds in the Environment Occurrence, Analysis and Biological Relevance. VCH, Weinheim.
  31. MAFF. 1995. Monitoring and surveillance of non-radioactive contaminant in the aquatic environment and activities regulating the disposal of water at sea, 1993. Directorate of Fisheries Research, Lowesttoft.
  32. Pourang, N.; Tanabe, S.; Rezvani, S. and Dennis, J.H., 2005. Trace elements accumulation in edible tissues of five sturgeon species from the Caspian Sea. Environ Monit Assess. Vol. 100, No. 1-3, pp: 89-108.
  33. Reyahi Khoram, M.; Setayesh Shiri, F. and Chraghi, M., 2015. Study of the heavy metals (Cd and Pb) content in the tissues of rainbow trouts from Hamedan coldwater fish farms. pp: 858-869.
  34. Ray, D.; Banerjee, S.K. and Chatterjee, M., 1990. Bioaccumulation of Nickle and Vanadium in tissues of the cat fish (Clarias batrachus). Journal of Inorganic Biochemistry. Vol. 36, No. 3, pp: 169-173.
  35. Ruelle, R. and Henry, C., 1994. Life history observation and contaminant evalation of pallid sturgeon. Final report. U.S. Fish and Wildlife Service Region 6. Contaminants program.
  36. Radojevic, M. and Bashkin, V.N., 1999. Practical Environmental Analysis. The Royal Society of Chemistry, U.K. 466 p.
  37. Sabry, M. and Ahmed, A., 2015. Heavy metal and trace element contents in edible muscle of three commercial fish species, and assessment of possible risks associated with their human consumption in Saudi Arabia. pp: 271-278.
  38. Siapatis, A.; Giannoulaki, M.; Valavanis, V.D.; Palialexis, A.; Schismenou, E.; Machias, A. and Somarakis, S., 2008. Modelling potential habitat of the invasive ctenophore Mnemiopsis leidyi in Aegean Sea. Hydrobiologia. Vol. 612, pp: 281-295.
  39. US Agency for Toxic Substances and Disease Registry. 1999. Lead.Toxicological profiles. Atlanta: Centers for Disease Control and Prevention. PB/99/166704.
  40. Xiaojie, L.; Jinping, C.; Yuling, S.; Shunichi, H.; Li, W.; Zheng, L.; Mineshi, S. and Yuanyuan, L., 2008. Mercury concentration in hair samples from Chinese people in coastal cities. J. Enviro. Sci. Vol. 20, pp: 1258-1262.