کمی‌سازی تغییرات زیستگاهی آهوی ایرانی (Gazella subgutturosa) در پناهگاه حیات وحش شیراحمد سبزوار با استفاده از متریک‌های اکولوژی سیمای سرزمین

نوع مقاله: محیط زیست جانوری

نویسندگان

دانشکده محیط زیست، پردیس فنی، دانشگاه تهران

چکیده

امروزه طبیعت بکر و زیستگاه‌های دور افتاده و دور از تاثیرات بشر، بسیار کمیاب گردیده است. احداث مناطق حفاظت‌ شده تلاش آگاهانه‌ای برای حمایت از آخرین بازمانده تنوع زیستی است که کم و بیش در روند توسعه ناپایدار کنونی ویژگی‌های طبیعی خود را حفظ کرده‌اند. ظرفیت دانش اکولوژی سیمای سرزمین برای دنبال کردن فرایندهای اکولوژیکی از درون طیف وسیعی از مقیاس های فضایی- زمانی و توجه به تاثیرات فرهنگی این امکان را فراهم می‌کند که اثرات واقعی فعالیت‌های انسانی و برنامه‌ریزی ­های مرتبط با آن‌ها را درک نماییم. در پژوهش حاضر، تغییرات سیمای سرزمین در دوره 10 ساله از سال 2006 تا سال 2016 در پناهگاه حیات وحش شیراحمد سبزوار با هدف مطالعه تاثیرات آن بر زیستگاه آهوی ایرانی مورد مطالعه قرار گرفت. به این منظور، پس از تهیه و پردازش تصاویر ماهواره‌ای مناسب از منطقه مورد مطالعه، نقشه‌های پوشش اراضی این منطقه برای دوره زمانی مذکور استخراج گردید. سپس جهت کمی‌سازی تغییرات زیستگاهی آهو در دوره 10 ساله، متریک‌های سیمای سرزمین در سطح طبقه استخراج و محاسبه شدند. نتایج محاسبه متریک‌ها بیانگر افزایش مساحت و پیوستگی در طبقه جنگل تاغ و گز و کاهش مساحت، بروز از هم گسیختگی و تغییر شکل و اندازه لکه‌ها در سه طبقه مرتع، شوره‌زار و زراعت می‌باشد که ناشی از وجود تعداد زیاد روستا در اطراف منطقه، فعالیت‌های انسانی مانند چرای بی‌رویه دام و خشکسالی است.

کلیدواژه‌ها


  1. اداره ‌کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی. 1396. سرشماری سالانه حیات وحش خراسان رضوی. اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی.
  2. اردکانی، م.ر.، 1392. اکولوژی (چاپ پانزدهم). انتشارات دانشگاه تهران. تهران. 340 صفحه.
  3. رام، م.؛ فرحمند، ح.؛ کرمی، م. و ایمانی ­هرسینی، ج.، 1396. ساختار جمعیتی و جایگاه تبارشناسی آهوکوهی (Gazzella gazelle) در منطقه حفاظت شده فارور با استفاده از DNA میتوکندری. محیط زیست جانوری. دوره 9، شماره 2، صفحات 1 تا 8.  
  4. زبردست، ل. و جعفری، ح.ر.، 1390. ارزیابی روند تغییرات تالاب انزلی با استفاده از سنجش از دور و ارائة راه حل مدیریتی. مجله محیط‌ شناسی. دوره 37، شماره 57، صفحات 57 تا 64. 
  5. زمانی، ص.؛ عرفانی ­رحمت‌ نیا، ع. و ابویسانی، ر.، 1390. ارزیابی قابلیت‌ها و تنگناهای پناهگاه حیات وحش شیراحمد سبزوار به لحاظ اکوتوریسم با استفاده از قابلیت‌های نرم ­افزار GIS. همایش گردشگری و توسعه پایدار. دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان.
  6. کاظمی­ جهندیزی، ا.؛ کابلی، م.؛ کرمی، م. و صوفی، م.، 1394. تعیین ظرفیت برد زیستگاه و رژیم غذایی آهوایرانی (Gazellasubgutturosa)  در پارک ملی سرخه حصارتهران. علوم و تکنولوژی محیط زیست. دوره 17، شماره 1، صفحات 135 تا 143.  
  7. کرمی، پ.؛ کمانگر، م. و حسینی، س.م.، 1395. مدل ­سازی مطلوبیت زیستگاه آهوایرانی( Gazella subgutturosa subgutturosa) در منطقه شکارممنوع قراویز و استان کرمانشاه با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی. پژوهش­ های جانوری. دوره 29، شماره 3، صفحات 340 تا 352.      
  8. ماهینی، ع. و کامیاب، ع.، 1388. سنجش از دور و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی کاربردی با نرم‌افزار ایدریسی. انتشارات مهر مهدیس. تهران. 610 صفحه.
  9. محرم‌نژاد، ن.، 1392. مدیریت و برنامه‌ریزی محیط زیست (چاپ اول). نشر دی‌نگار. تهران. 400 صفحه.
  10. مخدوم، م.؛ درویش‌صفت، ع.‌ا.؛ جعفرزاده، ه. و مخدوم، ع.، 1386. ارزیابی و برنامه‌ریزی محیط‌ زیست با سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی. انتشارات دانشگاه تهران. تهران. 304 صفحه.
  11. ملکی­ نجف‌آبادی، س.؛ سفیانیان، ع. و راهداری، و.، 1389. بررسی تغییرات بوم‌شناسی منظر در پناهگاه حیات وحش موته با استفاده از سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS). محیط ­زیست طبیعی. دوره 63، شماره 4، صفحات 373 تا 387. 
    1. Antrop, M., 2000. Background concepts for integrated landscape analysis. Agriculture, Ecosystems & Environment. Vol. 77, pp: 17-28.
  12. Coppin, P.; Jonckheere, I.; Nackaerts, K.; Muys, B. and Lambin, E., 2004. Digital change detection methods in ecosystem monitoring: a review. Remote Sensing. Vol. 25. No. 9. pp: 1565-1596.
  13. Erickson, S.L. and King, B.J., 1999. Fundamentals of Environmental Management. John Wiley & Sons inc. USA.352 p.
    1. Farina, A., 2009. Ecology, Cognition & Landscape; Linking Natural and Social System. Springer, NewYork. 161 p.
  14. Forman, R.T., 1995. Land Mosaics: The Ecology of Landscapes and Regions. Cambridge: Cambridge University Press. 632 p.
    1. Herzog, F.; Lausch,A.; Müller,E.; Thulke,H.; Steinhardt, U. and Lehmann, S., 2001. Landscape metrics for the assessment of landscape destruction and rehabilitation.  Environmental Management. Vol.  27, No. 1, pp: 91-107.
  15. Jowkar,H.;Ostrowski,S.;Tahbaz, M.andZahler,P., 2016. The Conservation of Biodiversity in Iran: Threats, Challenges and Hopes. Iranian Studies. Vol. 49, No. 6, pp. 1065-1077.
    1. Leitao, A.B. and Ahern, J., 2002. Applying Landscape Ecological Concepts and Metrics in Sustainable Landscape Planning. Landscape & Urban Planninig. Vol.  59, pp: 65-93.
  16. Mallon, D.P., 2008. Gazella subgutturosa. The IUCN Red List of Threatened Species 2008. e. T8976A12945246. http:// dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T8976A129452.en. s.l.: IUCN.
  17. Margules, C.R. and Pressy, R.L., 2000. Systematic conservation planning. Nature. Vol. 405, pp: 243-253.
    1. Mc Neely, J.A., 1994. Protected Area in the Modern World. Protecting Nature, Regional Reviews of Protected Area. IUCN/IV World Congress.
  18. Oldfield, T.E.E.; Smith, R.J.; Harrop, S.R. and Leader, W.N., 2004. A gap analysis of terrestrial protected areas in England and its implications for conservation policy. Biological Conservation. Vol. 120, pp: 303-309.
  19. Salem, B.B., 2003. Application of GIS to biodiversity monitoring. J of arid environments. Vol. 54, pp: 91-114.
  20. Tso, B. and Mather, P.M., 2001. Classification methods for remotely sensed data. Taylor and Francis. New York. 356 p.