بررسی پیامدهای جاده سازی بر تنوع و فراوانی گونه های مختلف پرندگان (مطالعه موردی: پارک زاینده رود، اصفهان)

نوع مقاله: تنوع زیستی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

2 باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

چکیده

توسعه شبکه حمل و نقل و تعداد رو به افزایش وسایل نقلیه در جاده­ ها، تهدیدی برای زیستگاه حیات ­وحش و پرندگان در سراسر جهان است. این پژوهش به بررسی تاثیر جاده بر تنوع و فراوانی پرندگان در پارک حاشیه زاینده ­رود در مجاورت یک بزرگراه اصلی پرترافیک در شهر اصفهان می پردازد. بدین ­منظور، سه ترانسکت با فاصله 65، 335 و 605 متر از جاده و با فاصله عرضی 270 و طولی 150 متر از یکدیگر تعیین شدند. شمارش پرندگان با استفاده از روش شمارش نقطه ­ای در طول هر ترانسکت تا فاصله­ 50 متری هر 5 دقیقه یک ­بار هنگام طلوع آفتاب شروع و تا ساعت 14 بعد از ظهر و با شش مرتبه تکرار در طول فصل انجام شد. با استفاده از دوربین چشمی و همین­ طور ردیابی صدا، پرندگان موجود در هر ترانسکت ثبت و با استفاده از منابع موجود شناسایی شد. جهت تهیه عکس از دوربین50 Canon SX استفاده گردید. در مجموع 39 گونه متعلق به 20 خانواده و 9 راسته شناسایی گردید. براساس ‌آنالیز واریانس یک­ طرفه و آزمون دانکن، میانگین حضور گونه­ ها بین ترانسکت ها دارای تفاوت معنی ­دار است. شاخص جک ­نایف در ترانسکت سه، 73/8 درصد از غنای گونه ­ای را دربر دارد. شاخص ­های یکنواختی و ناهمگنی، بیش­ ترین میزان را در ترانسکت سوم نشان می ­دهند. میزان تنوع و تراکم پرندگان در ترانسکت سوم به ­دلیل دوری از جاده، وجود امنیت و پوشش گیاهی بیش ­تر هم­ چنین مجاورت با مزارع کشاورزی و زاینده­ رود، نسبت به ترانسکت اول که در مجاورت جاده قرار دارد، افزایش می ­یابد.

کلیدواژه‌ها


  1. اجتهادی، ح.؛ سپهری، ع. و عکافی، ح.، 1387. روش ­های اندازه­ گیری تنوع­ زیستی. چاپ اول، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی. 255 صفحه.
  2. زبیری، م.، 1386. کتاب زیست­ سنجی (بیومتری) جنگل. انتشارات دانشگاه تهران. 405 صفحه.
  3. معینیان­ میمه­ ای، م.، 1387. سیمای طبیعی رودخانه زاینده ­رود (اصفهان). انتشارات جهاد دانشگاهی اصفهان.
  4. منصوری، ج.، ۱۳۷۹. راهنمای صحرایی پرندگان ایران. نشر دل آویز.
  5. دانشنامه پرندگان ایران. .www.iranbird.com
  6. درگاه الکترونیکی شهرداری اصفهان.  .http://new.isfahan.ir
  7. Barnes, B.V.; Pregitzer, K.S. and Spies, T.A., 1998. Ecological forest site classification. Journal of Forest Research. Vol. 80, pp: 493-498.
  8. Benitez-Lopez, A.; Alkemade, R. and Verweij, P.A., 2010. The impacts of roads and other infrastructure on mammal and bird populations: A meta-analysis. Biological Conservation. Vol. 143, pp: 1307-1316.
  9. Brumm, H. and Slabbekoorn, H., 2005. Acoustic communication in noise. Advances in the Study of Behavior. Vol. 35, pp: 151-209.
  10. Chen, H.L. and Koprowski, J.L., 2016a. Differential effects of roads and traffic on space use and movements of native forest-dependent and introduced edge tolerant species. PLoS ONE. Vol. 11, No. 1, pp: 1-18.
  11. Elemberg, P.N.; Poeysae, H. and Sjoeberg, K., 1994. Relationship between species number, lake size and resource diversity in assemblages of breeding water. Journal of Biology. Vol. 21, pp: 75-84.
  12. Fahrig, L. and Rytwinski, T., 2009. Effects of roads on animal abundance: An empirical review and synthesis. Ecology and Society. Vol. 14, 21 p.
  13. Fox, A.D. and Bell, M.C., 1994. Breeding bird communities and environmental variable correlations of Scottish peatland wetlands. In Aquatic-Birds in the Tropic Web of Lakes (editor) Kerekes.J.J. pp: 297-307.
  14. Furness, R. and Greenwood, J.J.D., 1993. Birds as monitors of environmental change. Chapman & Hall, London.
  15. Mainwaring, M.C., 2015. The use of man-made structures as nesting sites by birds: a review of the costs and benefits. Journal for Nature Conservation. Vol. 25, pp: 17-22.
  16. Manuwal, D.A., and Carey, A.B., 1991. Methods for Measuring Populations of Small, Diurnal Forest Birds, Wildlife Habitat Relationships: Sampling Procedures for Pacific Northwest Vertebrates, USDA Forest Service. General Technical Report PNW-GTR-278.
  17. Morelli, F.; Beim, M.; Jerzak, L.; Jones, D. and Tryjanowski, P., 2014. Can roads, railways and related structures have positive effects on birds? A review. Transportation Research. Part D. Vol. 30, pp: 21-31.
  18. Polak, M.; Wiacek, J.; Kucharczyk, M. and Orzechowski, R., 2013. The effect of road traffic on a breeding community of woodland birds. European Journal of Forest Research. Vol. 132, pp: 931-941.
  19. Rao, S. and Kumar Koli, V., 2017. Edge effect of busy high traffic roads on the nest site selection of birds inside the city area: Guild response. Transportation Research Part D. Vol. 51, pp: 94-101.
  20. Salek, M.; Svobodova, J. and Zasadil P., 2010. Edge effect of low-traffic forest roads on bird communities in secondary production forests in central Europe. Landscape Ecology. Vol. 25, pp: 1113-1124.
  21. Sauer, J.; Hines, J.; Fallon, J.; Paedieck, K.; Ziolkowski. D. and Link, W., 2011. The North American breeding birds survey, results and analysis 1966–2009. Laurel, MD: USGS Patuxent Wildlife Research Center.
  22. Summers, P.D.; Cunnington, G.M. and Fahrig L., 2011. Are the negative effects of roads on breeding birds caused by traffic noise? J of Applied Ecology. Vol. 48, pp: 1527-1534.
  23. Van Sterien, A.J.; Pannekoek, J. and Gibbons, D.W., 2001. Indexing European trends using results of national monitoring: a trial of a new methods. Bird Study. Vol. 48, pp: 200-213.
  24. Wiacek, A.J.; Polaka, M.; Kucharczyka, M. and Bohatkiewiczb, J., 2015. The influence of road traffic on birds during autumn period: Implications for planning and management of road network. Landscape and Urban Planning. Vol. 134, pp: 76-82.
  25. Wight, P., 2002. Supporting the principles of sustainable development in tourism and ecotourism: Governments’ potential role. Current Issues in Tourism. Vol. 5, pp: 222-243.