تغییرات جمعیت و تنوع زیستی موجودات خاکزی (هزارپایان) در جنگل های زاگرس (مطالعه موردی: شهرستان ایلام)

نوع مقاله: محیط زیست جانوری

نویسندگان

1 گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

چکیده

پژوهش حاضر، به ­مدت یک­سال (1394-1395) در جنگل­ های شهرستان ایلام به ­منظور بررسی تغییرات تراکم جمعیت و تنوع زیستی موجودات خاکزی شامل صدپایان و هزارپایان (Arthropoda: Myriapoda) انجام گرفت. بدین ­منظور نمونه ­برداری از خاک سه منطقه گچان، مانشت و قلارنگ، در طی فصول مختلف سال صورت پذیرفت. نمونه ­های خاک پس از ثبت مشخصات محل، به آزمایشگاه منتقل شدند و با استفاده از قیف برلیز نسبت به جداسازی صدپایان و هزارپایان اقدام گردید. در این بررسی در مجموع، تعداد 730 نمونه از صدپایان و هزارپایان از منطقه حفاظت شده مانشت و قلارنگ جمع ­آوری و شمارش گردید که نمونه ­های جمع ­آوری شده متعلق به سه خانواده Dignathodontidae (گونه­ Henia sp.Scolopendridae (گونه­ Scolopendra cingulata) و Julidae (گونه ­های Cylindroiulus sp. و Amblyiulus sp.) بودند. حداکثر تراکم جمعیت صدپایان و هزارپایان در هر سه منطقه مورد نمونه ­برداری در فصل بهار دیده شد و تراکم جمعیت صدپایان و هزارپایان (تعداد در مترمربع) در کوه گچان (147 و 136) نسبت به کوه ­های مانشت (111 و 128) و قلارنگ (92 و 131) بالاتر بود. در اواخر پاییز، تراکم جمعیت به ­طور معنی ­داری در هر سه منطقه کاهش یافت. براساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس، تأثیر فصول مختلف سال بر جمعیت صدپایان و هزارپایان در هر سه منطقه در سطح یک درصد معنی ­دار می ­باشد. با توجه به پوشش گیاهی متنوع در منطقه، مقدار شاخص ­های شانون وینر و سیمپسون در هر سه منطقه نمونه ­برداری شده، بالا و در حد مطلوب بود. هم ­چنین نتایج مربوط به شاخص یکنواختی شانون نشان داد که مقدار این شاخص برای هزارپایان در هر سه منطقه نمونه ­برداری شده بیش ­تر از صدپایان می­ باشد. با توجه به نتایج این تحقیق و نظر به این­ که هزارپایان اهمیت زیادی در زنجیره ­های غذایی خاک و حفظ تعادل طبیعی در جنگل­ ها را دارند توصیه می­ شود برنامه­ های حفاظت از تنوع زیستی اکوسیستم­ های جنگلی مورد توجه و نظر بیش ­تری قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


  1. Akkari, N.; Stoev, P.; Enghoff, H. and Nouira, S., 2009. The millipede order Julida (Myriapoda: Diplopoda) in Tunisia, with an overview of the North African Species Soil. Organisms. Vol. 81, pp: 452-488.
  2. Bartlett-Healy, K.; Unlu, I.; Obenauer, P.; Hughes, T.; Healy, S.; Crepeau, T.; Farajollahi, A.; Kesavaraju, B.; Fonseca, D.; Schoeler, G.; Gaugler, R. and Strickman, D., 2012. Larval mosquito habitat utilization and community dynamics of Aedes albopictus and Aedes japonicus (Diptera: Culicidae). J of Medical Entomology. Vol. 49, pp: 813-824.
  3. Chezhian, Y. and Prabakaran, S., 2016. Diversity of millipedes (Myriapoda: Diplopoda) In Yelagiri hills, Eastern Ghats, Vellore district, Tamil Nadu. International Journal of Fauna and Biological Studies. Vol. 3, pp: 91-97.
  4. Grgič, T. and Kos, I., 2009. Centipede catch in pitfall traps with leading boards. Acta Biologica Slovenica. Vol. 52, pp: 107-113.
  5. Haacker, U., 1968. Deskriptive, experimentelle und vergleichende Untersuchungen zur Autıkologie rhein-mainischer Diplopoden. Oecologia. Vol. 1, pp: 87-129.
  6. Heydari, M.; Abdi, T.; Mirab-balou, M.; Mirzaei, J. and Zabihollahi, S., 2017. Potential of soil mesofauna in reflection of site conditions for seed-origin oak regeneration in Zagros forests (case study: Dalab, Ilam Province). J of Forest & Wood Products. Vol. 70, pp: 281-291 (in Persian).
  7. Heydari, M.; Poorbabaei, H.; Bazgir, M.; Salehi, A. and Eshaghirad, J., 2014. Earthworms as indicators for different forest management types and human disturbance in Ilam oak forest, Iran. Folia Forestalia Polonica. Vol. 56, pp: 121-134.
  8. Hillel, D. and Rosenzweig, C., 2005. The role of biodiversity in agronomy. Adv. Agron. Vol. 88, pp: 1-34.
  9. Hopkin, S.P. and Read, H.J., 1992. The Biology of Millipedes. Oxford University Press. 248 p.
  10. Johnson, N.F. and Triplehorn, C.A., 2004. Borror and Delong’s introduction to the study of insects. Thomson Press, California.
  11. Kania, G. and Klapec, T., 2012. Seasonal activity of millipedes (Diplopoda) their economic and medical signicance. Annals of Agricultural and Environmental Medicine. Vol. 19, pp: 646-650.
  12. Masse, P.S.M.; Nzoko Fiemapong, A.R.; VandenSpiegel, D. and Golovatch, S.I., 2017. Diversity and distribution of millipedes (Diplopoda) in the Campo Ma'an National Park, southern Cameroon. African J of Ecology, Vol. 155, pp: 1-8.
  13. Mehrafrooz Mayvan, M. and Shayanmehr, M., 2015a. An investigation of soil Chilopoda from Semeskandeh forest (Sari, Mazandaran, Iran). Taxonomy and Biosystematics. Vol. 7, pp: 1-12 (in Persian).
  14. Mehrafrooz Mayvan, M. and Shayanmehr, M., 2015b. A study on faunestic, and biodiversity and population dynamics of edaphic Millipedes (Diplopoda) during different seasons in Semeskandeh forests, Mazandaran Province, Iran. Journal of Plant Protection. Vol. 29, pp: 113-122 (in Persian).
  15. Mirab-balou, M.; Pourian, H.R. and Pishevar, S., 2013. Entomology and pest management (Second Edition). Marze Danesh Press, Tehran-Iran. 206 p. (In Persian).
  16. Paknia, O.; Kami, H.Q. and Golnik Mahzar, E., 2005. Reports of new fauna of Chilopoda in Iran. 13th International Conference and 1st International Conference on Iranian Biology, Guilan University, Rasht.Iran (in Persian).
  17. Reisi, S.; Jalali, S.G., and Espahbodi, K., 2011. An investigation of genetic variation of (Quercus castaneafolia C.A. Mey) in Neka and Noor forest of Mazandaran using peroxides activities. Taxonomy and Biosystematics. Vol. 3, pp: 11-22 (in Persian).
  18. Sayad, E.; Hosseini, S.M.; Hosseini, V. and Salehe Shooshtari, M.H., 2012. Plantations in Dez River Floodplain Influence Soil Macrofauna Differently. Journal of Water and Soil, Vol. 26, pp: 700-707 (in Persian).
  19. Staley, J.T.; Hodgson, C.J.; Mortimer, S.R.; Morecroft, M.D.; Masters, G.J.; Brown, V.K. and Taylor, M.E., 2007. Effect of summer rainfall manipulations on the abundance & vertical distribution of herbivorous soil macro invertebrates. European Journal of Soil Biology. Vol. 43, pp: 189-198.
  20. Tuf, I.H. and Tufova, J., 2008. Proposal of ecological classification of centipede, millipede & terrestrial isopod faunas for evaluation of habitat quality in Czech Republic. Casopis Slezskeho Zemskeho Muzea Opava. Vol. 57, pp: 37-44.
  21. Voigtländer, K., 2005. Habitat preferences of selected central European centipedes. Peckiana. Vol. 4, pp: 163-179.
  22. Wytwer, J.; Golovatch, S.I. and Penev, L., 2009. Variation in millipede (Diplopoda) assemblages in oak woodlands of the Eastern Europe Plain. Organisms, Vol. 81, pp: 791-813.
  23. Yahyapoor, E. and Shayanmehr, M., 2013. Introduction of some Entomobryidae species (Collembola) from different Caspian regions. Taxonomy and Biosystematics. Vol. 5, pp: 15-24 (in Persian).