تعیین گذرگاه احتمالی پلنگ ایرانی (Pantera pardus saxicolor) بین دو زیستگاه پناهگاه حیات وحش خوش ییلاق و پارک ملی گلستان با استفاده از تئوری جریان الکتریکی مدار

نوع مقاله: بوم شناسی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

2 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده

مدل­سازی ارتباطات بوم ­شناختی در بین زیستگاه­ها و کاربرد این مدل­ها در برنامه­ریزی حفاظت، کمی­نمودن اثر الگوهای مکانی سیما سرزمین بر درجه ارتباطات زیستگاهی ضرورت دارد. این مطالعه با هدف تعیین گذرگاه احتمالی پلنگ ایرانی (Pantera pardus saxicolor) دردو زیستگاه پارک ­ملی گلستان و پناهگاه حیات ­وحش خوش ­ییلاق انجام شده است، این دو زیستگاه از بارزترین زیستگاه­ های پلنگ بوده که در جوار همدیگر قرار دارند. ابتدا مطلوبیت زیستگاه پلنگ ایرانی در دو زیستگاه با روش تحلیل عاملی آشیان بوم ­شناختی مورد بررسی قرار گرفت. لایه ­های اطلاعاتی به­ کار بردهشده به ­عنوان متغیرهای مؤثر برحضور گونه شامل ارتفاع، شیب، شاخص پوشش گیاهی (NDVI)، فاصله از جاده ­­ها، روستاها، چشمه ­ها و رودخانه ­ها بوده است. هم ­چنین از تئوری مدارهای الکتریکی برای بررسی ارتباطات زیستگاهی پلنگ ایرانی بین دو زیستگاه مذکور استفاده شد. یافته ­های حاصل از پژوهش نشان داد که مهم ­ترین عامل در انتخاب مسیر و جابه ­جایی پلنگ­ ایرانی یافتن مسیرهایی است که دارای امنیت کافی بوده و با مناطق مسکونی تداخلی نداشته باشد. به ­طورکلی چهار مسیر متفاوت برای جابه ­جایی پلنگ ایرانی شناسایی شد، که مهم ­ترین آن­ ها گذر پلنگ از قسمت جنوبی پارک در امتداد منطقه­ حفاظت ­شده لووه است. جایی­ که دارای پوشش مناسبی از جنگل بوده و به احتمال زیاد دارای طعمه ­کافی نیز می ­باشد،از سوی دیگر مهم ­ترین مسیر حرکت پلنگ در زیستگاه خوش ­ییلاق در شمال این منطقه قرار دارد در این­ جا دو مسیر با فاصله نسبتاً کمی از همدیگر مشخص شده است، که دارای تعداد کمی روستا و مناطق مسکونی است و همین امر مهم ­ترین عامل در انتخاب مسیر حرکت و جابه ­جایی پلنگ است. براساس نقشه ­های مطلوبیت زیستگاه و نقشه­ مقاومت، نقشه­ جریان برای گونه­ هدف و هم ­چنین نواحی مهم ارتباطی در منطقه مورد مطالعه شناسایی گردید.

کلیدواژه‌ها


  1. سلمان­ ماهینی، ع. و کامیاب، ح.ر.، 1388. سنجش از دور و سامانه ­های اطلاعات جغرافیایی کاربردی با نرم ­افزار ایدریسی. انتشارات مهر مهدیس. تهران. 582 صفحه.
  2. ضیایی، ه.، 1387. راهنمایی صحرایی پستانداران ایران. انتشارات کانون آشنایی با حیات وحش. 350 صفحه.
  3. فاخران ­اصفهانی، س.، 1387. بررسی امکان ایجاد کریدور­های زیستگاهی علف­ خواران بزرگ بین پناهگاه ­های حیات­ وحش موته و قمیشلو. پایان ­نامه­ کارشناسی­ ارشد، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران. 120 صفحه.
  4. قدوسی، ا.؛ عشایری، د.؛ مشیری، ح.؛ قدیریان، ط.؛ خالقی حمیدی، ا.؛ قشقایی، ع.؛ حمزه ­پور، م.؛ ظهرابی،ح.؛ جولایی، ل. و خوروزیان، ا.، 1387. پروژه­ پلنگ ایرانی، گزارش سالانه 1386 الی 1387. انجمن طرح سرزمین. تهران. صفحات 214 تا 251.
  5. مجنونیان، ه.؛ زاهد، ب.؛ کیابی، ب.؛ فرهنگ ­دره­ شوری، ب. و گشتاسب میگونی، ح.، 1378. پارک ملی گلستان (ذخیره ­گاه زیست کره). سازمان حفاظت محیط زیست. تهران. 129 صفحه.
  6. ملکوتی ­خواه، ش.، 1392. استفاده از تئوری مدارهای الکتریکی جهت شناسایی کریدورهای مهاجرتی بین پناهگاه ­های حیات وحش موته و قمشلو در استان اصفهان. مجله اکولوژی کاربردی. سال 2، شماره­ 5، صفحات 23 تا 34.
  7. ملکی ­نجف ­آبادی، س.؛ همامی، م.ر.؛ ماهینی، ع. و راهداری، و.، 1389. استفاده از سامانه­ های اطلاعات جغرافیایی جهت مدیریت زیستگاه حیات وحش: مطالعه موردی قوچ و میش اصفهانی (Ovis orientalis isfahanica) در پناهگاه حیات وحش موته. همایش ملی ژئوماتیک.
  8. Adriaensen, F.; Chardon, J.P.; De Blust, G.; Swinnen, E.; Villalba, S.; Gulinck, H. and Matthysen, E., 2003 The application of ‘least-cost’ modelling as a functional landscape model. Landscape and Urban Planning. Vol. 64, pp: 233-247.
  9. Beier, P. and Noss, R.F., 1998. Do habitat corridors provide connecti vity? Conservation Biology. Vol. 12, No. 6, pp: 1241-1252.
  10. Bunn, A.G.; Urban, D.L. and Keitt, T.H., 2000. Landscape connectivity: A conservation application of graph theory. Journal of Environmental Management, Vol. 59. pp: 265-278.
  11. Corlatti, L.; Hacklander, K. and FreyRous, F., 2009. Ability of wildlife overpasses to provide connectivity and prevent genetic isolation. Conservation Biology.
  12. Crooks, K.R., 2002. Relative sensitivities of mammalian carnivores to habitat fragmentation. Journal of conservation biodiversity. Vol. 16, No. 2, pp: 488-502.
  13. Crooks, K.R. and Sanjayan, M., 2006. Connectivity Conservation. Cambridge University Press, Cambridge, UK. 732 p.
  14. Darvish Sefat, A., 2006. Atlas of protected areas of Iran. Department of the Environment, Iran. 157 p.
  15. Estrada, E. and Bodin, O., 2008. Using network centrality measures to manage landscape connectivity. Ecological Applications. Vol. 18, pp: 1810-1825.
  16. Galparsoro, I.; Borja, A.; Bald, J.; Liria, P. and Chust, G., 2009. Predicting sustainable habitat for the European lobster (Homarus gammarus), on the basque continental shelf (Bay of Biscay), using ecological-niche factor analysis. Ecological Modeling. Vol. 220, pp: 550-567.
  17. Gibson, L.A.; Wilson, B.A.; Cahill, D.M. and Hill, J., 2003. Modeling habitat suitability of the Swamp Antechinus. Biological Conservation Vol. 117, No. 2, pp: 143-150.
  18. Hansen, A.J. and Defries, R., 2007. Ecological mechanisms linking protected areas to surrounding lands. Journal of Ecological Applications. Vol. 17, pp: 974-988.
  19. Hirzel, A.H.; Hausser, J. and Perrin, N., 2007. Biomapper 4.0, Laboratory for Conservation Biology, Department of Ecology and Evolution, University of Lausanne, Switzerland. URL, Viewed 10 November 2010. http://www2.unil.ch/ biomapper.
  20. Hirzel, A.H., 2001. When GIS come to life. Linking landscape- and population ecology for large population man agement modelling: the case of Ibex (Capra ibex) in Switzerland. PhD Thesis. Faculté des Sciences de L’ Université de Lausanne. 114 p.
  21. Huntera, L.; Balme, G.; Walker, C.; Pretorius, K. and Rosenberg, K., 2003. The landscape ecology of leopards (Panthera pardus) in northern KwaZula-natal, South Africa: A preliminary project report. Ecological journal. pp: 88-94.
  22. McRae, B.H.; Dickson, B.; Keitt, T.H. and Shah, V., 2008. Using circuit theory to model connectivity in ecology, evolution and conservation. Journal of Ecology. Vol.89, No. 10, pp: 2712-2724.
  23. McRae, B.H., 2006. Isolation by resistance. Journal of Evolution. Vol. 60, pp: 1551-1561.
  24. McRae, B.H. and Beier, P., 2007. Circuit theory predicts gene flow in plant and animal populations. Journal of Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. Vol. 104, pp: 19885-19890.
  25. McRae, B.H. and Shah, V.B., 2011. Circuitscape User Guide. The University of California, Santa Barbra.
  26. McRae, B.H.; Dickson, B.; Keitt, T.H. and Shah, V., 2008. Using circuit theory to model connectivity in ecology, evolution and conservation. Journal of Ecology. Vol. 89, No. 10, pp: 2712-2724.
  27. Mertzanis, G.; Korakis, G.; Kallimanis, A.; Sgardelis, S.T. and Aravidis, I., 2006. Bear habitat suitability in relation to habitat types of European interest in NE pindos mountain range, Greece. pp: 321-326.
  28. Minor, E.S. and Urban, D.L., 2007. Graph theory as a proxy for spatially explicit population models in conservation planning. Journal of Ecological Applications. Vol. 17, pp: 1771-1782.
  29. Roever, C.L.; Van Aarde, R.J. and Leggett, K., 2012. Functional responses in the habitat selection of a generalist mega-herbivore, the African savannah elephant. Ecography. Vol. 35, pp: 1-11.
  30. Roever, C.L.; Van, A.R.J. and Leggett, K., 2013. Functional connectivity within conservation networks: Delineating corridors for African elephants. Journal of Biological Conservation. Vol. 157, pp: 128-135.
  31. Srisang, W.; Jaroensutasinee, K. and Jaroensutasinee, M., 2007. Assessing habitat suitability models with a virtual species aat Khao Nan national park, Thailand. Proceeding of world academy of science. Engineering and technology. Vol. 21, pp: 1307-6884.
  32. Walpole, A.A.; Bowman, J.; Murray, D.L. and Wilson, P.J., 2012. Functional connectivity of lynx at their southern range periphery in Ontario, Canada. Landscape Ecology. Vol. 27, pp: 761-773.
  33. Wang, X.; Weihua, X. and Ouyang, Zh., 2009. Integrating population size analysis into habitat suitability assessment: implications for giant panda conservation in the Minshah Mountain, China. The Ecological Society of Japan.
  34. Wang, Y.; Yang, K. Bridgman, C.L. and Lin, L., 2008. Habitat suitability modeling to correlate gene flow with landscape connectivity. Journal of Landscape Ecology. Vol. 23, pp: 989-100.