تعیین و اولویت بندی استراتژی های حفاظتی برای پناهگاه حیات وحش موته براساس وضعیت موجود

نوع مقاله : محیط زیست جانوری

نویسندگان

گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی، اصفهان، ایران

چکیده

انجام برنامه‌ ریزی و تعیین و اولویت‌ بندی استراتژی ­های حفاظتی برای مدیریت مناطق حفاظت‌ شده براساس وضع موجود، نقش بسیار مهمی را در موفقیت برنامه‌ های حفاظتی بازی می‌ کند. بدین منظور و برای دستیابی به بهترین استراتژی حفاظتی برای مدیریت پناهگاه حیات ­وحش موته براساس وضعیت فعلی، ابتدا با استفاده از تکنیک DPSIR وضعیت فعلی و چالش‌ های پیش روی این پناهگاه در زمینه حفاظت شناسایی گردیدند و سپس با استفاده از تکنیک SWOT ضعف‌ ها و قوت‌ ها، فرصت‌ ها و تهدیدهای این پناهگاه شناسایی و براساس آن‌ ها 12 استراتژی حفاظتی پیشنهاد گردید. در مرحله بعد براساس نظرات کارشناسی و با استفاده از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک (SPACE) و در نهایت ماتریس برنامه ­ریزی استراتژیک کمی (QSPM) این 12 استراتژی اولویت‌ بندی شدند. نتایج حاصل از این کار نشان داد که در حال حاضر پناهگاه حیات ­وحش موته بیش ­تر به استراتژی از نوع رقابتی نیاز دارد. استراتژی ­های رقابتی که در این مطالعه برای پناهگاه حیات وحش موته انتخاب شدند به­ ترتیب اولویت عبارتند از: درنظر گرفتن زونی برای چرای دام توسط اهالی (با توجه به وسعت بالا)، افزایش گشت ­زنی برای جلوگیری از شکار غیرمجاز (با توجه به تعداد مناسب محیط­ بانان و وسیع بودن منطقه) و ایجاد برنامه‌های گردشگری به این مناطق برای تغییر دیدگاه و افزایش آگاهی مردم (با توجه به تنوع زیستی و اکوسیستمی بالا).

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying and prioritizing protective strategies for the Mouteh Wildlife Refuge on the basis of the existing status

نویسندگان [English]

  • Omid Ghadirian
  • Fatemeh Khazaee
  • Ali Lotfi
Department of Environment, Faculty of Natural Resources, Isfahan University of Technology, Iran
چکیده [English]

Protective strategies planning and prioritizing for protected areas management based on existing status, plays an important role in conservation plan success. In order to achieve the best conservation strategy for managing the Mouteh Wildlife Refuge based on existing status, first, we identified the current status and the challenges facing this refuge using the DPSIR technique, with regard to protection. Afterwards, using the SWOT analysis, the weaknesses and strengths as well as threats and opportunities of the study area were identified and 12 protective strategies were suggested. Then, the strategies were ranked based on expert opinions and by applying IFE matrix and EFE matrix, strategic position and action evaluation (SPACE) matrix, and quantitative strategic planning matrix (QSPM). The result of this study indicated that Mouteh Wildlife Refuge is now more in need of a competitive strategy (ST). The competitive strategies selected in this study for Mouteh Wildlife Refuge in order of priority are: (i) considering a zone for grazing of livestock (due to the high area of the refuge), (ii) monitoring and patrolling in the area to prevent illegal hunting (considering the proper number of environment-guards and large area of the study area), (iii) providing tourism programs in these areas to change local people's attitudes and raise their awareness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • protected areas
  • Protective planning
  • QSPM Matrix
  • IFE matrix and EFE matrix
  1. احمدی، م.؛ کابلی، م.؛ ایمانی ­هرسینی، ج.؛ خسروی­ شریف آبادی، ر. و الماسی، م.، 1390. تدوین برنامه مدیریت استراتژیک جمعیت­ های گرگ (Canis lupus) در استان همدان با رویکرد کاهش تعارضات بین انسان و گرگ. نشریه محیط زیست طبیعی. دوره 65، شماره 3، صفحات 271 تا 281.
  2. اسماعیل ­زاده، ح.؛ حیدری، م.؛ کانونی، ر. و یارمرادی، ک.، 1394. راهبرد بهینه پایدارسازی محیط زیست شهری محمود آباد (با بهره ­گیری از مدل SWOT و ماتریس QSPM). فصلنامه آمایش محیط. شماره 32، صفحات 125 تا 150.
  3. پاداش، ا.؛ نبوی، س.؛ دهزاد، ب.؛ جوزی، س. و مرادی، ن.، 1389. برنامه راهبردی توسعه حفاظت محیط ­زیست در مناطق حفاظت شده دریایی (مطالعه موردی منطقه حفاظت ­شده مند استان بوشهر). پژوهش ­های محیط زیست. شماره 1، صفحات 53 تا 66.
  4. جعفری، ش. و اراززاده، ی.، 1391. تدوین عوامل راهبردی مدیریتی جهت حفاظت تالاب انزلی با روش SWOT. فصلنامه اکوبیولوژی تالاب. دوره 3، شماره 10، صفحات 37 تا 46.
  5. سالاری، ع. و ارجمندی، ر.، 1389. ارزیابی عوامل راهبردی زیست ­محیطی گسترش صنعت طبیعت­ گردی با روش SWOT (مطالعه موردی پارک ملی کویر). علوم و تکنولوژی محیط زیست. دوره 12، شماره 3، صفحات 127 تا 136.
  6. طهماسبی، س. و کاظمی، ع.، 1397. تعیین استراتژی­ های بهینه مدیریت پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی در شرکت پیراحفاری ایران با استفاده از آنالیز SWOT و ماتریس QSPM. پذیرفته شده در فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط ­زیست.
  7. فرهادی ­خواه، ح.؛ زیاری، ک.؛ آروین، م. و ظفری، م.، 1397. برنامه ­ریزی راهبردی توسعه گردشگری با محوریت باغات (باغات سنتی شهر قزوین). پذیرفته شده در فصلنامه گردشگری شهری.
  8. گزابی ­زاده، م.؛ سبزقبائی، غ. و دشتی، س.، 1397. تحلیل و ارزیابی راهبردهای حفاظتی تالاب هورالعظیم با استفاده از ماتریس ­های SWOT و QSPM. علوم و مهندسی آبیاری. جلد 41، شماره 4، صفحات 45 تا 59.
  9. محمودی ­زاده، م.؛ کرباسی، ع. و صاحبی، م.، 1392. مدیریت زیست ­محیطی تالاب هشیلان به ­روش SWOT. فصلنامه علمی محیط زیست. شماره 57، صفحات 14 تا 27.
  10. ملک ­حسینی، ف. و دشتی، س.، 1395. ارزیابی مخاطرات زیست محیطی منطقه حفاظت ­شده دنا با استفاده از روش تصمیم ­گیری چندمعیاره (TOPSIS). فصلنامه علوم محیطی. دوره 14، شماره 3، صفحات 41 تا 56.
  11. هاشمی، ن.، 1389. نقش اکوتوریسم در توسعه پایدار روستایی. فصلنامه روستا و توسعه. شماره 3، صفحات 173 تا 188.
  12. یزدانی، ع.؛ وهاب­ زاده­ اکبری، ق.؛ اولادی ­قادیکلایی، ج. و موسوی، س.، 1397. تعیین پتانسیل اکوتوریستی حوزه آبخیز چرات با استفاده از مدل SWOT. پذیرفته شده در فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست.
  13. Atkins, J.P.; Burdon, D.; Elliott, M. and Gregory, A.J., 2011. Management of the marine environment: Integrating ecosystem services and societal benefits with the DPSIR framework in a systems approach. Vol. 62, pp: 215-226.
  14. Butchart, S.H.M.; Walpole, M.; Collen, B.; van Strien, A.; Scharlemann, J.P.W.; Almond, R.E.A.; Baillie, J.E.M.; Bomhard, B.; Brown, C.; Bruno, J.; Carpenter, K.E.; Carr, G.M.; Chanson, J.; Chenery, A.M.; Csirke, J.; Davidson, N.C.; Dentener, F.; Foster, M.; Galli, A.; Galloway, J.N.; Genovesi, P.; Gregory, R.D.; Hockings, M.; Kapos, V.; Lamarque, J.F.; Leverington, F.; Loh, J.; McGeoch, M.A.; McRae, L.; Minasyan, A.; Morcillo, M.H.; Oldfield, T.E.E.; Pauly, D.; Quader, S.; Revenga, C.; Sauer, J.R.; Skolnik, B.; Spear, D.; Stanwell-Smith, D.; Stuart, S.N.; Symes, A.; Tierney, M.; Tyrrell, T.D.; Vie, J.C. and Watson, R., 2010. Global biodiversity: indicators of recent declines. Science. Vol. 328, pp: 1164-1168.
  15. Coad, L.; Burgess, N.D.; Fish, L.; Ravillious, C.; Corrigan, C.; Pavese, H.; Granziera, A. and Besançon, C., 2008. Progress towards the convention on biological diversity terrestrial 2010 and marine 2012 targets for protected area coverage. Parks. Vol. 17, pp: 35-42.
  16. David, F.R., 1986. The Strategic Planning Matrix: A Quantitative Approach. Long Range Planning. Vol. 5, PP: 102-107.
  17. EEA., 1999. Environmental Indicators: Typology and Overview.
  18. Ness, B.; Anderberg, S. and Olsson, L., 2010. Structuring problems in sustainability science: The multi-level DPSIR framework. Geoforum. Vol. 41, pp: 479-488.
  19. Geldmann, J.; Barnes, M.; Coad, L.; Craigie, I.D.; Hockings, M. and Burgess, N.D., 2013. Effectiveness of terrestrial protected areas in reducing habitat loss and population declines. Biological Conservation. Vol. 161, pp: 230-238.
  20. Houben, G.; Lenie, K. and Vanhoof, K., 1999. A knowledge-based SWOT-analysis system as an instrument for strategic planning in small and medium sized interprises. Decision Support Systems. No. 26.
  21. Marvier, M.; Kareiva, P. and Neubert, M.G., 2004. Habitat Destruction, Fragmentation, and Disturbance Promote Invasion by Habitat Generalists in a Multispecies Metapopulation. Risk Analysis. Vol. 24, pp: 869-878. 
  22. Mintzberg, H.; Ahlstrand, B. and Lampel, J., 1998. Strategy safari: a guided tour through the wilds of strategic management, New York, Free Press. 416 p. 
  23. Nikolaou, I.E. and Evangelinos, K.I., 2010. A SWOT analysis of environmental management practices in Greek Mining and Mineral Industry. Resources Policy. Vol. 35, pp: 226-234.
  24. Radder, L. and Louw, L., 1998. The SPACE Matrix: A Tool for calibrating competition. Long Range Planning. Vol. 31, pp: 549-559.
  25. Segan, D.B.; Murray, K.A. and Watson, J.E., 2016. A global assessment of current and future biodiversity vulnerability to habitat loss-climate change interactions. Global Ecology and Conservation. Vol. 5, pp: 12-21.
  26. Singh, S.P. and Singh, P., 2018. An Integrated AFS-Based SWOT Analysis Approach for Evaluation of Strategies Under MCDM Environment. Journal of Operations and Strategic Planning. Vol. 1, No. 2, pp: 1-19.
  27. Walker, D. and Kendrick, G., 2009. Threats to Macroalgal Diversity: Marine Habitat Destruction and   Fragmentation, Pollution and Introduced Species. Botanica Marina. Vol. 41, No. 6, pp: 105-112.