کاربرد مدل تصمیم گیری چندمعیاره در رتبه بندی کیفی رودخانه ها در زمان رهاسازی بچه ماهی سفید Ruitilus Frissi kutum (مطالعه موردی سواحل ایرانی دریای خزر)

نوع مقاله : بوم شناسی

نویسندگان

1 گروه شیلات، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، صندوق پستی: 15739-49138

2 ﭘﮋﻭﻫﺸﮑﺪﻩ ﺍﮐﻮﻟﻮﮊﻱ ﺩﺭﻳﺎﻱ ﺧﺰﺭ، ساری، صندوق پستی:961

چکیده

باتوجهبهاهمیتیکهمنابع آبسطحیازنظرتولید موادغذاییموردنیازجامعه،دارند، باید مدیریت آگاهانه ‌ای را بر رودخانه ‌ها درراستایتوسعهپایداراعمالنمود، تا علاوهبرحفاظت منابعآبی،محیطی مناسبجهتزیستانواعآبزیانرا نیز فراهم نمود. اکثر رودخانه‌های سواحل ایرانی دریای خزر در گذشته، مکان تکثیر طبیعی ماهی سفید بوده،‌ ولی در حال حاضر به ‌دلایل مختلف، فقط برخی از این رودخانه‌ ها از محل‌های اصلی مهاجرت بهاره ماهیان در سواحل ایرانی دریای خزر می‌باشند. بنابراین این تحقیق با هدف بررسی تغییرات کمی برخی از فاکتور مهم فیزیکوشیمیایی از قبیل کلر، سدیم، کلسیم، پتاسیم، اسیدیته، هدایت الکتریکی، سولفات، منیزیم و کل املاح محلول، در طی دوره زمانی ده ساله از سال 1382 تا 1391در مصب رودخانه های مهم حاشیه جنوبی دریای خزر و شناسایی مناسب ‌ترین رودخانه جهت رهاسازی بچه ‌ماهیان سفید صورت پذیرفت. در این راستا مهم‌ ترین فاکتورهای محیطی موثر بر رهاسازی بچه ‌ماهیان با استفاده از روش دلفی و تعیین درجه ارجحیت فاکتورها با استفاده از روش AHP صورت پذیرفت. سپس رودخانه ‌ها با استفاده از روش تصمیم ‌گیری چندمعیاره مورد ارزیابی قرار گرفتند، به ‌طوری ‌که در گروه جبرانی مدل‌ های تصمیم ‌گیری چندصفتی، از زیرگروه نمره‌ گذاری و امتیازدهی، روش مجموع ساده وزنی مورد استفاده قرار گرفت و جهت رسیدن به یک اجماع کلی از روش میانگین رتبه ‌ها استفاده گردید. نتایج بررسی نشان داد که به ‌طورکلی مصب رودخانه ‌ها از نظر فاکتورهای فیزیکوشیمیایی در معرض تغییرات زیادی قرار دارند. هم ‌چنین نتایج نشان داد که در بین روخانه ‌های مورد بررسی، رودخانه گرگانرود، تجن و سفید‌رود آلوده ‌ترین و رودخانه چشمه ‌کیله، خاله سرا و خشکرود بهترین رودخانه جهت رهاسازی بچه ‌ماهان سفید در حاشیه جنوبی دریای خزر شناخته شدند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of multi-criteria decision model in a qualitative ranking of the river at the time of release Ruitilus frisii kutum (case study: Iranian coastal water of the Caspian Sea)

نویسندگان [English]

  • Samereh Bagheri 1
  • Rasul Ghorbani 1
  • Hasan Fazli 2
  • Abdol Rasul Salman Mahini 1
  • Seyed Abbas Hosseini 1
1 Department of Fishery, Faculty of Fishery and Environmental Science, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, P.O. Box: 49175-487, Gorgan, Iran
2 Caspian Sea Ecological Research, P.O. Box: 49175-487, Sari, Iran
چکیده [English]

* Corresponding Author’s email: [email protected]





According to the importance of the surface water resources in terms of food production for society, and in order to sustainable development we should manage them consciously, In addition to protecting water resources provide suitable habitat for aquatic species. In the past the most Iranian coastal rivers of the Caspian Sea were the normal amplification of Ruitilus frisii kutum, but nowadays for several reasons only some of these rivers are the main areas of spring migration of fishes in Iranian coastal water of Caspian Sea. So this study was done with the purpose of assessing variation of some physico-chemical factor in major estuaries of the southern coastal water of the Caspian Sea and to identify the most appropriate river to release Ruitilus frisii kutum juveniles; So the most important environmental factor affecting the release of juveniles using the Delphi method and preference degree of factors using the AHP method was determined. So the rivers were assessed using Multi Criteria Decision method; so in multisubject compensatory decision models of grading and scoring subgroups, a simple weighted method and to reach a general consensus the mean ranks method was used. The results showed that all estuaries of rivers in the view of physicochemical Factors are subject to large variations. And results showed that Gorganrud, Tajan and Sefidrud are most polluted rivers and Cheshmehkileh, Khalehsara and Khoshkrud are best rivers for releasing of Ruitilus frisii kutum in among the studied rivers southern Caspian Sea. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Multi-criteria decision model
  • Ranking
  • Physico-chemical factors
  • Caspian Sea
  • Ruitilus frisii kutum