تاثیر آموزش محیط زیست بر کاهش تعارض انسان و حیات وحش (مطالعه موردی منطقه حفاظت شده خائیز)

نوع مقاله: سایر

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده محیط زیست و منابع طبیعی، دانشگاه دانشگاه صنعتی خاتم الانبیا بهبهان

2 گروه جنگلداری، دانشکده محیط زیست و منابع طبیعی، دانشگاه دانشگاه صنعتی خاتم الانبیا بهبهان

چکیده

تعارض بین انسان و حیات وحش ناشی از وجود منابع مشترک و ایجاد رقابت بر سر این منابع محدود است و زمانی ‏که این اثرات در ارتباط با اقتصاد و معیشت مردم نگریسته شود تبدیل به یک مسئله بحث برانگیز می ‏شود. تاثیر اقدامات حفاظتی بر روی سلامت انسان به­منظور ادغام کاهش فقر و حفاظت از تنوع زیستی بسیار مهم است.در بسیاری از کشورهای توسعه نیافته و کم درآمد، اثرات منفی درگیری انسان حیات­وحش بر جوامع محلی که از نزدیک با حیات­وحش ارتباط دارند مشخص شده است. دراین پژوهش جامع‏ه آماری براساس پراکنش جمعیتی، سکونت­گاه ‏های اطراف و داخل منطقه حفاظت­شده خائیز انتخاب شد. برای برآورد حجم نمونه ‏گیری از فرمول کوکران استفاده شد و پس از جمع ‏آوری و دسته‏ بندی داده ‏ها از دو روش آمار توصیفی و استنباطی جهت تجزیه و تحلیل داده‏ ها استفاده گردید. تحلیل همبستگی نشان می ‏دهد بین میزان آگاهی زیست ‏محیطی ساکنان بومی منطقه حفاظت­شده خائیز و کاهش تعارض انسان و حیات ‏وحش منطقه رابطه معنی ‏داری وجود دارد. هم­چنین نتایج رگرسیون چندمتغیره نشان داد که متغیرهای وضعیت اقتصادی- اجتماعی، عوامل تهدیدکننده محیطی، مدیریت حیات ‏وحش و رفتار زیست ‏محیطی حدود 86 درصد از تغییرات متغیر وابسته کاهش تعارض انسان و حیات‏ وحش را تبیین می ‏کنند. این بررسی نشان می ‏دهد بیش­تر مطالعات فقط به بررسی جنبه ‏های فنی کاهش تضاد انسان و حیات­وحش می ‏پردازد و امکانات فراوانی نیز برای کاهش این صدمات وجود دارد اما چالش اصلی حتی بعد از کاهش خسارات مستقیم هم­چنان ادامه می ‏یابد. بنابراین برای حل این مشکل نیاز به یک برنامه جامع بلند مدت اجتماعی فرهنگی است.

کلیدواژه‌ها


  1. اداره کل حفاظت محیط زیست استان کهیگلویه و بویر احمد. 1395.گزارش سرشماری حیات­ وحش مناطق تحت حفاظت.
  2. اداره کل محیط زیست استان خوزستان. 1395. گزارشات داخلی تحقیقات میدانی و سرشماری‏ های حیات ­وحش مناطق تحت حفاظت و تالاب ‏های استان.
  3. برزه ­کار، ق.، 1384. پارک ‏ها و تفرج‏گاه ‏های جنگلی (مکان ‏یابی و طرح ‏ریزی). انتشارات سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، چاپ اول. 231 صفحه.
  4. برخوردار، ب.، 1387. شناخت محیط زیست. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ اول. 180 صفحه.
  5. بسمعلی، م.ر. و اسراری، ا.، 1393. بررسی تاثیر آموزش محیط زیست در کاهش شکار حیات ­وحش مطالعه موردی: منطقه حفاظت شده شاسکوه. دومین همایش ملی و تخصصی پژوهش ‏های محیط‏ زیست ایران. دانشگاه شهید مفتح همدان.
  6. حیدری، ع.، 1382. تدوین الگوی مدیریتی توسعه پایدار آموزش محیط زیست برای نسل جوان کشور. پایان‏ نامه کارشناسی ­ارشد مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.
  7. زمانی، ن.، 1389. بررسی و مقایسه عادات غذایی یوزپلنگ آسیایی در دو پناهگاه حیات وحش نایبندان و دره انجیر استان یزد. پایان ‏نامه کارشناسی ­ارشد. دانشگاه تهران.
  8. زمانی ‏پور، ا.؛ محمدقلی ‏نیا، ج. و غوث، ک.،1390. کاربرد دانش بومی در تولید محصولات دامی، مطالعه موردی: ناحیه هردنگ. مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان. شماره 21، صفحات 74 تا 98.
  9. صالحی، ص.، 1390. رفتارهای زیست‏ محیطی، دانش زیست ‏محیطی و تحصیلات. مجله علوم تربیتی. دوره 18، شماره 2، صفحات 201 تا 226.
  10. کرمی ­پورشمس ­آبادی، م.، 1378. ارایه چارچوب نظری در خصوص چگونگی آموزش محیط ­زیست در نظام آموزش و پرورش کشور. رساله دکتری مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.
  11. مجنونیان، ه.، 1378. پارک ‏های ملی و مناطق حفاظت شده ایران (ارزش ها و کارکردها). انتشارات زیبا. چاپ اول. 480 صفحه.
  12. مجنونیان، ه. و گشتاسپ، ح.، 1388. راهنمای طرح ‏ریزی مناطق حفاظت شده. چاپ اول. انتشارات معارف. 122 صفحه.
  13. مجنونیان، ه.، 1393. مناطق حفاظت شده، مبانی و تدابیر حفاظت از پارک ‏ها و مناطق در ایران و جهان. انتشارات دی نگار. چاپ اول. 414 صفحه.
  14. مجنونیان، ه.، 1380. پارک ‏ها برای زندگی. انتشارات سازمان حفاظت از محیط زیست.. چاپ اول. 425 صفحه.
  15. ولایی، ع.، 1384. الگوهای رفتار با طبیعت (محیط زیست) از دیدگاه قرآن و سنت، پایان ‏نامه دکتری(ph.d) .رشته علوم قرآن و احادیث، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران.
  16. Amaja, L.G.; Hunde Feyssa, D. and Mekonnen Gutema, T., 2016. Assessment of types of damage and causes of human-wildlife conflict in Gera district, south western Ethiopia. Vol. 8, No. 5, pp: 49-54
  17. Barua, M.; Shonil, A. and Bhagwat, S.J., 2013. The hidden dimensions of human–wildlife conflict: Health impacts, opportunity and transaction costs. Biological Conservation. Vol. 157. pp: 309-316.
  18. Berkes, F.; Colding, J. and Folke, C., 2008. Navigating social-ecological systems: building resilience for complexity and change. Cambridge University Press.
  19. Damerell, P.; Howe, C. and Milner-Gulland, E.J., 2013. Child-orientated environmental education influences adult knowledge and household behaviour. Environmental Research Letters. Vol. 8, No. 1, pp:105-106.
  20. Dickman, A.J., 2010. Complexities of conflict: the importance of considering social factors for effectively resolving human–wildlife conflict. Animal Conservation. Vol. 13, pp:458-466.
  21. Fascioneet, N. and Delacnand, S., 2004. people and predators from conflict to coexistence. Island press. Washington Covelo London.
  22. García-Alvarado, J.; Santos, M.; Verde-Star, J. and Norma, L., 2001. Traditional uses and scientific knowledge of medicinal plants from Mexico and Central America. Journal of herbs, spices & medicinal plants. Vol. 8, No. 2-3, pp: 37-89.
  23. LaurieMarker, L., 2002. Aspects of Cheetah (Acinonyx jubatus) Biology, Ecology and Conservation Strategies on Namibian Farmlands, PHD thesis, university of oxford.
  24. Mills, M.G.L.; Broomhall, L.S. and du Toit, J.T., 2004. Cheetah (acinonyxjubatus) feeding ecology in the Kruger national park and a comparsion across African savanna habitat: is the cheetah only a successful hunter on open grassland plains? Wildly. Biol. Vol. 10, pp:177-186.
  25. Oguz, D.; Cakci, I. and Kavas, S., 2010. Environmental awareness of university students in Ankara, Turkey. African Journal of Agricultural Research. Vol. 5, No. 19, pp: 36-2629.
  26. Rakshya, T., 2016. Living with wildlife: Conflict or co-existence Acta Ecologica Sinica. Vol. 36, No. 6,
    pp: 509-514.
  27. Salehi, S., 2010. People and the environment, LAP Lambert Academic publishing.
  28. Vasilios, L.; Vasileios, J.; Kontsiotis, M.; Georgari, K. and Baltzi, I., 2017. Public acceptance of management methods under different human–wildlife conflict scenarios. Science of The Total Environment. Vol. 579. pp: 685-693
  29. Williams, H., 2011. Examining the effects of recycling education on the knowledge, attitudes, and behaviors of elementary school students. Illinois Wesleyan University. Outstanding Senior Seminar Papers.