پایش تغییرات مولفه های فضایی-راهبردی زیستگاه ها براساس رهیافت اکولوژی سیمای سرزمین (مطالعه موردی: منطقه حفاظت شده لیسار)

نوع مقاله: بوم شناسی

نویسندگان

1 پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی

2 گروه برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران

چکیده

طبق مدل لکه-کریدور-ماتریس، سیمای سرزمین دارای اجزای بی بدیلی می ­باشد که با حفظ آن­ ها پیوستگی و انسجام سیمای سرزمین علی ­رغم برخی تغییرات حفظ خواهد شد. براساس این مدل، لکه ­های زیستگاهی، ماتریس و نفوذپذیری آن برای برقراری ارتباط بین لکه ­ها، از اجزای استراتژیک زیستگاهی می­ باشند که اگر حفظ شوند، پایداری زمانی زیستگاه تامین خواهد شد. هدف از این تحقیق استفاده از رویکرد اکولوژی سیمای سرزمین در پایش تغییرات مولفه­ های فضایی-راهبردی مناطق حفاظت شده بوده وبدین­ منظور منطقه حفاظت شده لیسار و گونه مرال (Cervus elaphus maral) انتخاب شده است. در این تحقیق لایه تناسب زیستگاهی به ­عنوان شالوده تعریف لکه­ های زیستگاهی درنظر گرفته شد. هم­ چنین لایه مقاومت زیستگاهی زیربنای تحلیل وضعیت نفوذپذیری سیمای سرزمین و ترسیم شبکه ارتباط عملکردی بین لکه­ های زیستگاهی قرار گرفت. با ترکیب لایه­ های تناسب زیستگاهی، مقاومت زیستگاهی و ارتباط عملکردی، وضعیت عناصر استراتژیک سیمای سرزمین، یعنی لکه ­های زیستگاهی، نفوذپذیری ماتریس و ارتباط عملکردی و هم ­چنین پیامدهای مرتبط با تغییرات این عناصر، یعنی تباهی و ازهم گسیختگی زیستگاهی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج بیانگر آن هستند که کاهش 36 درصدی سطح تناسب زیستگاهی با امتیاز مساوی یا بالاتر از 50 و کاهش40-30درصدی نفوذپذیری سیمای سرزمین باعث کاهش محدوده زیستگاهی به­ میزان 35 درصد شده است. تحقیق حاضر ضمن تایید این موضوع که با سنجش مقاومت پوشش زمینی می­ توان پتانسیل نفوذپذیری سیمای سرزمین را کمی نمود، با ارایه شاخص مقایسه نفوذپذیری سیمای سرزمین، وضعیت نفوذپذیری سیمای سرزمین منطقه حفاظت شده لیسارو زیستگاه مرال را در مقاطع زمانی 2015-1990 مورد مقایسه قرار داده است.

کلیدواژه‌ها


  1. Auffret, A.G.; Plue, J. and Cousins, S.A.O., 2015. The spatial and temporal components of functional connectivity in fragmented landscapes. AMBIO. Vol. 44, pp: 41-59.
  2. Forman, R.T.T., 1995. Some general principles of landscape and regional ecology. Landscape Ecology. Vol. 10, No. 3, pp: 133-142.
  3. Ellis, E.C.; Klein Goldewijk, K.; Siebert, S.; Lightman, D. and Raman Ramankutty, N., 2010. Anthropogenic transformation of the biomes, 1700 to 2000. Global Ecology Biogeography. Vol. 44, pp: 589-606.
  4. Fahrig, L., 2003. Effects of habitat fragmentation on biodiversity. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics. Vol. 34, pp: 487-515.
  5. Fischer, J. and Lindenmayer, D.B., 2007. Landscape modification and habitat fragmentation: a synthesis. Global Ecology Biogeography. Vol. 16, pp: 265-280.
  6. Laurance, W.F. and Useche, D.C., 2009. Environmental synergisms and extinctions o f tropical species. Conservation Biology. Vol. 23, pp: 1427-1437.
  7. Majka, D.; Jenness, J. and Beier, P., 2007. Corridor Designer: ArcGIS tools for designing andevaluating corridors. Available athttp://corridordesign.org
  8. McAlpine C.A.; Seabrook L.M.; Morrison, T.H. and Rhodes, J.R., 2013. Strengthening Landscape Ecology’s Contribution to a Sustainable Environment. University of Queensland, Brisbane, QLD 4072, Australia.
  9. Nachtergaele, F.; Biancalani, R. and Petri, M., 2011. Land degradation: SOLAW background thematic report 3. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations. Vol. 2.
  10. Pflu¨ger, F.J. and Balkenhol, N., 2014. A plea for simultaneously considering matrix quality and local environmental conditions when analyzing landscape impacts on effective dispersal. Molecular Ecology. Vol. 20,  pp: 2146-2156.
  11. Potts, S.G.; Biesmeijer, J.C. and Kremen, C., 2010. Global pollinator declines: Trends, impacts and drivers. Trends in Ecology and Evolution. Vol. 25, pp: 345-353.
  12. Saura, S.; Estreguil, C.; Mouton, M. and Rodrigues Ereire, M., 2011. Network analysis to assess landscape connectivity trends: Application to European forests (1990–2000). Ecological indicator. Vol. 11, pp: 407-416.
  13. Villard, M. and Metzger, J.P., 2014. Beyond the fragmentation debate: a to predict when habitat configuration really matters conceptual model. Applied Ecology. Vol. 51, pp: 309-318.
  14. Wiens, J.A., 2012. Landscape ecology as a foundation for sustainable conservation. landscape ecology? Landscape Ecology. Vol. 24, pp: 1053-1065.
  15. Wiens, J.A., 2012. Is landscape sustainability a useful concept in a changing world? Landscape Ecology. Vol. 28, pp: 1047-1052.
  16. Wijkman, A. and Rockstrom, J., 2012. Bankrupting nature: denying our planetary boundaries London: Routledge.
  17. Zeller, K.A.; McGarigal, K. and Whiteley, A.R., 2012. Estimating landscape resistance to movement: a review. Landscape Ecology. Vol. 27, pp: 777-797.
  18. Zio´ łkowska, E.; Ostapowicz K.; Radeloff, V.C. and Kuemmerle, T., 2014. Effects of different matrix representations and connectivity measures on habitat network assessments. Landscape Ecology. Vol. 29, pp: 1551-1570.