مدل سازی مطلوبیت زیستگاه گونه گوسفند وحشی در پناهگاه حیات وحش بوروئیه استان یزد با استفاده از روش حداکثر آنتروپی (MAXENT)

نوع مقاله: بوم شناسی

نویسندگان

گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران، صندوق پـستی: 741- 89195

چکیده

گوسفند وحشی (Ovis orientalis) از پستانداران شاخص مناطق تپه ماهوری است و از نظر حفاظتی در فهرست سرخ اتحادیه بین ­المللی حفاظت از طبیعت، در طبقه آسیب ­پذیر (VU) قرار دارد. پناهگاه حیات­ وحش بوروئیه به ­عنوان یکی از زیستگاه ­های این گونه در جنوب استان یزد به ­منظور مطالعه زیستگاه گوسفند وحشی  و مدل ­سازی مطلوبیت براساس داده­ های حضور با استفاده از روش حداکثر آنتروپی (MaxEnt) مورد بررسی قرار گرفت. برای مدل­ سازی و مدیریت گونه به ­عنوان گونه شاخص مناطق تپه ماهوری و دامنه­ های کوهستانی، در ابتدا باید عوامل مؤثر بر پراکنش گونه شناسایی و سپس مدل مطلوبیت زیستگاه برای حفاظت و مدیریت این زیستگاه ­ها طراحی شود، تا گونه هدف حفاظت شود. از متغیرهای زیست ­محیطی به­ عنوان متغیر مستقل و نقاط حضور گونه به ­عنوان متغیر وابسته در مدل­ سازی مطلوبیت زیستگاه استفاده شد. هدف از این تحقیق تعیین زیستگاه مطلوب برای گوسفند وحشی با استفاده از نقاط حضور و متغیرهای محیط ­زیستی با روش حداکثر آنتروپی می ­باشد. نقشه مطلوبیت به­ دست آمده نشان می ­دهد که متغیرهایی هم­ چون شیب 50-30 درصد، اراضی مرتعی  و مناطق تپه ­ماهوری در تعیین زیستگاه مطلوب حائز اهمیت می ­باشند. باتوجه به این­ که 0/939 =AUC می ­باشد، بنابراین مدل به ­دست آمده دارای کارایی پیش ­بینی بسیار خوبی است و نمودار جک­ نایف نشان داد که مدل در پیش ­بینی نقاط حضور به ­عنوان زیستگاه مطلوب موفق بوده است. براساس مدل­ سازی انجام شده 28/24 درصد از وسعت پناهگاه حیات­ وحش بوروئیه، زیستگاه مطلوبی برای گوسفند وحشی می­ باشد.

کلیدواژه‌ها


  1. احمدپور، م.؛ وارسته ­مرادی، ح.؛ اکبری، ح. و ایمانی ­هرسینی، ج.، 1394. مدل ­سازی مطلوبیت زیستگاه قوچ ومیش اوریال (Ovis orientalisarkal) در پناهگاه حیات ­وحش دره انجیر یزد. فصلنامه محیط ­زیست جانوری. سال 7، شماره 2، صفحات 11 تا 18.
  2. انصاری، ا.، 1395. مقایسه مدل مطلوبیت زیستگاه گوسفند وحشی (Ovis orientalis) با استفاده از روش ENFA و  MAXENT در استان مرکزی. فصلنامه محیط­زیست جانوری. سال 8، شماره 2، صفحات 9 تا 16.
  3. بهرامی ­نژاد، م.، نطامی ­بلوچی، ب. و حقانی، ع.، 1395. لکه­ های زیستگاهی مناسب برای حفاظت از قوچ و میش اوریال (Ovis vignei) در منطقه حفاظت ­شده درمیان، استان خراسان جنوبی. فصلنامه محیط ­زیست جانوری. سال 8، شماره 4، صفحات 9 تا 16.
  4. پهلوانی، ع.، 1383. ارزیابی زیستگاه قوچ و میش اوریال پارک ملی گلستان. مجله محیط ­شناسی. شماره 35، صفحات 1 تا 8.
  5. تاکی، ز.؛ همامی، م. ر.؛ کرمی، م. و علیزاده، ا.، 1395. انتخاب فصلی زیستگاه توسط گوسفند وحشی اصفهانی (Ovis orientalis isphahanica) در پارک ملی قمیشلو. علوم وتکنولوژی محیط ­زیست. دوره 18، ویژه ­نامه شماره 2، صفحات 425 تا 431.
  6. جعفری، ع.؛ میرزایی، ر.؛ زمانی، ر. و محمودی، ا.، 1395. مدل سازی پراکنش قوچ و میش اصفهان در منطقه حفاظت ­شده تنگ صیاد براساس بهبود اریب داده­ های حضور و انتخاب متغیرهای مناسب با استفاده از حداکثر آنتروپی. بوم­ شناسی کاربردی. سال 5، شماره 15، صفحات 39 تا 48.
  7. دیده­ بان محیط­زیست و حیات ­وحش ایران، 1391. وب­سایت: http://www.iew.ir..
  8. رم ­یاز، م.؛ نادری، س.؛ کرمی، پ. و بهنام، غ.، 1396. مدل ­سازی مطلوبیت زیستگاه پاییزه و زمستانه گوسفند وحشی (Ovis orientalis) منطقه حفاظت­ شده پرور براساس روش حداکثر آنتروپی بیشینه. فصلنامه محیط­ زیست جانوری. سال 9، شماره 2، صفحات 17 تا 24.
  9. رنجبر، ن. و شاهقلیان، ج.، 1392. روش­ های ارزیابی مطلوبیت زیستگاه. نخستین کنفرانس بین­ المللی اکوالوژی سیمای سرزمین، دانشگاه صنعتی اصفهان، ایران.
  10. زیدی، ا.؛ زمانی، ن.؛ مومنی­ اصل، م.؛ کولیوند، ح.؛ گنجی، ر. و میرزاوند، ر.، 1392. معرفی روش MaxEnt برای ارزیابی زیستگاه حیات­ وحش در ایران. اولین همایش سراسری محیط ­زیست، انرژی و پدافند زیستی. صفحات 1 تا 9.
  11. سرهنگ ­زاده، ج. و ایران­ نژادپاریزی، ب.، 1392. بررسی وضعیت پناهگاه حیات­ وحش بوروئیه. اولین همایش ملی برنامه ­ریزی حفاظت، حمایت از محیط­زیست و توسعه پایدار. دانشکده شهید مفتح، همدان.
  12. سرهنگ ­زاده، ج.؛ یاوری، ا.ر.؛ همامی، م.ر.؛ جعفری، ح.ر. و شمس ­اسفندآباد، ب.، 1392. مدل­ سازی مطلوبیت زیستگاه قوچ و میش (Ovis orientalis) با استفاده از رویکرد تحلیل عامل آشیان بوم­ شناختی در منطقه حفاظت­ شده کوه بافق. پژوهش­ های محیط زیست. سال 4، شماره 8، صفحات 169 تا 182.
  13. عفتی، ن.؛ منصوری، ج.؛ دهداردرگاهی، م. و شمس ­اسفند آباد.، 1391. تهیه نقشه مطلوبیت زیستگاه بهاره و پاییزه قوچ و میش اوریال (orientalisarkal) در پارک ملی سالوک. اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار در بخش ­های کشاورزی، منابع­ طبیعی و محیط ­زیست.
  14. علیزاده ­احمدآباد، ز.؛ نادری، س.؛ سعادت­ علی ­قیالو، ن.؛ اسماعیلی، ح.ر. و ولوی، ح.، 1394. مدل­ سازی مطلوبیت زیستگاه پاییزه قوچ ومیش در پارک ملی بمو براساس روش حداکثر آنتروپی. دومین همایش ملی تغییرات اقلیمی و مهندسی توسعه پایدار کشاورزی و منابع ­طبیعی، تهران.
  15. مروتی، م.؛ کابلی، م.؛ پناهنده، م.؛ سرباز، م. و احمدیان، ش.، 1396. مدل­ سازی زیستگاه یوزپلنگ آسیایی (Acinonyx jubatus venaticus) تحت تأثیر تغییرات اقلیمی در ایران با استفاده از نرم­ افزار MAXENT. فصلنامه محیط ­زیست جانوری. سال 9، شماره 1، صفحات 13 تا 20.
  16. مروتی، م.؛ کرمی، م.؛ کابلی، م.، روستا، ز. و شرکائی، م.ج.، 1393. مدل­ سازی مطلوبیت زیستگاه قوچ و میش (Ovis orientalis) مهم ­ترین طعمه یوزپلنگ آسیایی (Acinonyx jubatus venaticus) با استفاده از روش حداکثر آنتروپی در پناهگاه حیات­ وحش دره انجیر در استان یزد. فصلنامه محیط ­زیست جانوری. سال 6، شماره 4، صفحات 135 تا 149.
  17. ملکی­ نجف ­آبادی،س.؛همامی،م.ر. وسلمان­ ماهینی، ع.، 1389. تعیین مطلوبیت زیستگاه قوچ ومیش اصفهانی (Ovis orientalis isphahanica) در پناهگاه حیات ­وحش موته با استفاده از روش تحلیل عاملی آشیان بوم ­شناختی. نشریه محیط ­زیست طبیعی، مجله منابع ­طبیعی ایران. دوره 63، شماره 3، صفحات 279 تا 290.
  18. ملکی ­نجف­ آبادی، س.؛ همامی، م.ر.؛ سلمان ­ماهینی، ع. و راهداری، م.، 1389. استفاده از سامانه ­های اطلاعات جغرافیایی جهت مدیریت زیستگاه حیات ­وحش: مطالعه موردی قوچ ومیش اصفهانی (Ovis orientalis isphahanica) در پناهگاه حیات­ وحش موته. همایش ملی ژئوماتیک.
  19. Baasch, D.M.; Tyre, A.J.; Millspaugh, J.J.; Hygnstrom, S.E. and Vercauteren, K.C., 2010. An evaluation of three statistical methods used to model resource selection. Ecological Modelling. Vol. 221, pp: 565-574.
  20. Bassi, E.; Willis, S.G.; Passilongo, D.; Mattioli, L. and Apollonio, M., 2015. Predicting the Spatial Distribution of Wolf (Canis lupus) Breeding Areas in a Mountainous Region of Central Italy. PLoS One. Vol. 10.
  21. Ciuti, S.; Pipia, A,; Grignolio, S,; Ghiandai, F. and Apollonio, M., 2009. Space use, habitat selection and activity patterns of female Sardinian mouflon (Ovis orientalis musimon) during the lambing season. Eur J Wildl Res. Vol. 55, pp: 589-595.
  22. Dertien, J.S.; Doherty, P.F.; Bagley, C.F.; Haddix, J.A.; Brinkman, A.R. and Neipert, E.S., 2017. Evaluating dall's sheep habitat use via camera traps. The Journal of Wildlife Management. Vol. 81, pp: 1457-1467.
  23. Elith, J.; Phillips, S.J.; Hastie, T.; Dudík, M.; Chee, Y.E. and Yates, C.J., 2011. A statistical explanation of MaxEnt for ecologists. Diversity and Distributions. Vol. 17, pp: 43-57.
  24. Giovanelli, J. G. R.; de Siqueira, M. F.; Haddad, C. F. B. and Alexandrino, J., 2010. Modeling a spatially restricted distribution in the Neotropics: How the size of calibration area affects the performance of five presence-only methods. Ecological Modelling. Vol. 221, pp: 215-224.
  25. Guisan, A. and Zimmermann, N.E., 2000. Predictive habitat distribution models in ecology. Ecological Modelling. Vol. 135, pp: 147-186.
  26. Hoffman, J.D.; Narumalani, S.; Mishra, D.R.; Merani, P. and Wilson, R.G., 2008. Predicting Potential Occurrence and Spread of Invasive Plant Species along the North Platte River, Nebraska. Invasive Plant Science and Management. Vol. 1, pp: 359-367.
  27. IUCN Red List of Threatened Species. 2008.  Available at: http://www.iucnredlist.org.
  28. Karsch, R.C.; Cain, J.W.; Rominger, E.M. and Goldstein, E.J., 2016. Desert Bighorn Sheep Lambing Habitat: Parturition, Nursery, and Predation Sites. The Journal of Wildlife Management. pp: 1-12.
  29. Leung, B.; Lodge, D.M.; Finnoff, D.; Shogren, J.F.; Lewis, M.A. and Lamberti, G., 2002. An ounce of prevention or a pound of cure: bioeconomic risk analysis of invasive species. Proc Biol Sci. Vol. 269, pp: 2407-2413.
  30. Levins, R., 1966. The strategy of model building in population biology. American scientist. Vol. 54, No. 4, pp: 421-431.
  31. Martínez, I.; Carreño, F.; Escudero, A. and Rubio, A., 2006. Are threatened lichen species well-protected in Spain? Effectiveness of a protected areas network. Biological Conservation. Vol. 133, pp: 500-511.
  32. Ottaviani, D.; Lasinio, G.J. and Boitani, L., 2004. Two statistical methods to validate habitat suitability models using presence-only data. Ecological Modelling. Vol. 179, pp: 417-443.
  33. Phillips, S.J.; Anderson, R.P. and Schapire, R.E., 2006. Maximum entropy modeling of species geographic distributions. Ecological Modelling. Vol. 190, pp: 231-259.
  34. Phillips, S.J.; Dudık, M. and Schapire, R.E., 2004. A maximum entropy approach to species distribution modeling. In: Proceed of the 21st Int. conf. on Machine Learning, AcM Press, New York. pp: 655-662.
  35. Soberón, J. and Peterson, A.T., 2005. Interpretation of models of fundamental ecological niches and species’ distributional areas. Biodiversity Informatics. Vol. 2, pp: 1-10.
  36. Toor, M.L.; Jaberg, C. and Safi, K., 2011. Integrating sex-specific habitat use for conservation using habitat suitability models. Animal Conservation. Vol. 14, pp: 512-520.
  37. Yeganeh Keya, Z.; Faryadi, S.; Yavari, A.; Kamali, Y. and Shabani, A.A., 2016. Habitat Suitability & Connectivity of Alborz Wild Sheep in the East of Tehran, Iran. Open Journal of Ecology. Vol. 6, pp: 325-342.
  38. Zaniewski, A.E.; Lehmann, A. and McC. Overton, J., 2002. Predicting species spatial distributions using presence only data: a case study of native New Zealand ferns. Ecological Modelling. Vol. 157, pp: 261-280.