ارزیابی و تحلیل توان بوم شناختی منطقه حفاظت شده باشگل با رویکرد زون بندی و ارتقای سطح حفاظت

نوع مقاله: محیط زیست جانوری

نویسندگان

1 گروه محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی، دانشکده محیط زیست، سازمان حفاظت محیط زیست، کرج، ایران، صندوق پستی: 118-31746

2 گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران، صندوق پستی: 4111

چکیده

ارزیابی توان بوم ­شناختی سرزمین به­عنوان هسته مطالعات محیط­ زیستی، قبل از توسعه برای کاربری­های مختلف ضروری است. مناطق حفاظت­شده برای دستیابی به اهداف پیش­بینی شده براساس معیارهای IUCN، لازم است طی فرآیند ارزیابی توان محیط ­زیستی، زون­بندی شوند. این پژوهش با هدف تعیین توان بوم ­شناختی و زون­بندی منطقه حفاظت­شده باشگل با روش تجزیه و تحلیل سیستمی جهت طبقه­بندی مجدد حفاظتی آن صورت گرفت. برای نیل به آن، با تهیه نقشه منابع اکولوژیکی پایدار و ناپایدار و اقتصادی ـ اجتماعی محدوده در مقیاس 1:25000 و تجزیه و تحلیل و جمع­بندی آن با سامانه اطلاعات جغرافیایی، 1012 یگان محیط­ زیستی در منطقه حاصل شد. از مقایسه واحدهای همگن با مدل اکولوژیکی ویژه منطقه، نقشه­های توان اکولوژیکی تهیه و سپس با تلفیق و ادغام واحدهای دارای کاربری یکسان، در ابتدا نقشه پایه زون­بندی و در نهایت، با اولویت­بندی و ساماندهی زون­های اولیه، نقشه زون­بندی نهایی به­عنوان واحد­های برنامه­ریزی تهیه گردید. نتایج نشان داد از کل منطقه (24399هکتار)، 24/14% (6133/14 هکتار) در زون طبیعت محدود شده، 58/41% (14250/99هکتار) در زون حفاظت شده، 0/32% (77/4 هکتار) در زون تفرج گسترده، 13/63% (3324/65 هکتار) در زون سایر استفاده­ها، 1/87% (456/87­ هکتار) در زون بازسازی و احیاء، 0/6% (145/26 هکتار) در زون سپر بازدارنده، 0/04% (9/12 هکتار) در زون تاریخی و فرهنگی و 0/005% (1/32 هکتار) در زون اداری قرار دارد. با توجه به وسعت زیاد زون حفاظت، منطقه باشگل از ارزش حفاظتی بالا برخوردار است اما یکی از زون­های لازم (زون تفرج متمرکز) برای ارتقا به پارک ملی را ندارد.

کلیدواژه‌ها


  1. اسدالهی، ز.؛ دانه­کار، ا. و اسدالهی، ذ.،1391. زون­بندی حفاظتی تالاب چغاخور از طریق ارزیابی چندمعیاره مکانی (SMCE). فصلنامه اکوبیولوژی تالاب. شماره 23، صفحات 35 تا 47.
  2. امیراصلانی، ف.؛ مطهری، س. و ریاضی، ب.،1394. ارزیابی مناطق شکار ممنوع به­منظور ارتقاء به مناطق حفاظت­شده. محیط زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران. دوره 68، شماره 1، صفحات 53 تا 65.
  3. انق، ا. و جعفری، ح.، 1384. زون­بندی منطقه حفاظت­شده گنو با استفاده از GIS. مجله محیط­شناسی. شمارة ۳۸،  صفحات 39 تا 46.
  4. ایلدرمی، ع.؛ دلال­اوغلی، ع. و قربانی، م.، 1395. ارزیابی توان اکولوژیکی و اکوتوریسمی منطقه حفاظت­شده لشگردر شهرستان ملایر. فصلنامه فضای جغرافیایی. سال 16، شماره 4، صفحات 325 تا 347.
  5. پیرمحمدی، ز.؛ فقهی، ج.؛ زاهدی­امیری، ق. و شریفی، م.، 1389. ارزیابی توان اکولوژیکی متناسب با رویکرد طبیعت­گردی (اکوتوریسم) در جنگل­های زاگرس (مطالعه موردی: سامان عرفی چم حاجی جنگل کاکا رضا، استان لرستان). فصلنامه تحقیقات جنگل و صنوبر ایران. جلد 18، شماره 2، صفحات 230 تا 241.
  6. جوزی، ع.؛رضایان، س. و آقامیری، ک.، 1391. ارزیابی توان محیط زیستی منطقه حفاظت­شده ورجین به­منظور استقرار کاربری گردشگری با استفاده از روش ارزیابی چندمعیاره مکانی(SMCEM). علوم و تکنولوژی محیط زیست. دوره 14، شماره 1، صفحات 83 تا 96.
  7. جهانی، ع.، 1395. مدل­سازی آشفتگی انبوهی جنگل در ارزیابی محیطی با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی. فصلنامه تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، جلد 24، شماره 2، صفحات 310 تا 322.
  8. جهانی، ع.؛ مخدوم­فرخنده، م.؛ فقهی، ج. و اعتماد، ن.، 1390. آمایش اراضی جهت مدیریت جنگل برای استفاده چندمنظوره (برداشت چوب، اکوتوریسم و حمایت) (مطالعه موردی: بخش پاتم جنگل خیرود). نشریه آمایش سرزمین. جلد 3، شماره 5، صفحات 33 تا 50.
  9. دهداردرگاهی، م.؛ کرمی، م. و خراسانی، ن.، 1386. زون­بندی منطقه شکار ممنوع درفک با استفاده ازGIS . مجله محیط­شناسی. سال 33، شماره 43، صفحات 51 تا 60.
  10. دهداردرگاهی،م.و مخدوم،م.،1381. زون­بندی پارک ملی گلستان مجلة محیط­شناسی. شمارة 29، صفحات 71 تا 77.
  11. دهداردرگاهی،م. ومخدوم،م.، 1382. زون­بندی پارک ملی کویر. مجلة منابع طبیعی ایران. جلد 56، شمارة 4، صفحات 437 تا 443.
  12. گشتاسب­میگونی، ح.، 1392. طرح جامع مدیریت منطقه حفاظت شده باشگل. اداره کل حفاظت­محیط زیست قزوین. صفحات ا تا 80.
  13. فراشی،آ. و شریعتی، م.، 1392. زون­بندی حفاظتی پارک ملی کلاه قاضی با رویکرد ارزیابی چندمعیاره. فصلنامه محیط­زیست. شماره 57، صفحات 75 تا 84.
  14. مجنونیان،ه.،۱۳80. ارزیابی توان محیط­زیستی پناهگاه حیات­وحش لوندویل. محیط­شناسی. شماره 27، صفحات 23 تا 33.
  15. مخدوم،م.،1390. شالوده آمایش سرزمین. چاپ دوازدهم. انتشارات دانشگاه تهران. 304 صفحه.
  16. مخدوم،م.؛ درویش­صفت،ع،ا.؛ جعفرزاده،ه.ومخدوم،ع.، 1380. ارزیابی و برنامه­ریزی محیط زیست با سامانه­های اطلاعات جغرافیایی (GIS). انتشارات دانشگاه تهران. 309 صفحه.
  17. مسعودی، م.؛ جوکار، پ. و صادقی، م.، 1394. ارزیابی توان اکولوژیک توسعه شهری، روستایی و صنعتی شهرستان داراب. فصلنامه اکوسیستم­های طبیعی ایران. سال 6، شماره 3، صفحات 49 تا 58.
  18. Abdussalam, M.; Lindsay, R.G.; Malcolm, C. and Beveridge, M., 2000.Ecotourism to protect the reserve mangrove forest the Sundarbans and its flora and fauna. Anatolia. Vol. 11, No. 1, pp: 56-66.
  19. Jahani, A., 2019b. Forest landscape aesthetic quality model (FLAQM): A comparative study on landscape modelling using regression analysis and artificial neural networks. Journal of Forest Science. Vol. 65, No. 2, pp: 61-69.
  20. Jahani, A., 2016. Modeling of forest canopy density confusion in environmental assessment using artificial neural network. Forest and Poplar Research. Vol. 24, No. 2, pp: 310-322.
  21. Jahani, A., 2019a. Sycamore failure hazard classification model (SFHCM): an environmental decision support system (EDSS) in urban green spaces. International Journal of Environmental Science and Technology. Vol. 16, pp: 955-964.
  22. Jahani, A.; Makhdoum, F.M.; Feghhi, J. and Omid, M., 2016a. Optimized forest degradation model (OFDM): an environmental decision support system for environmental impact assessment using an artificial neural network, Journal of Environmental Planning and Management. Vol. 59, No. 2, pp: 222-244.
  23. Jahani, A.; Makhdoum, F.M.; Feghhi, J. and Omid, M., 2016b. Environmental decision support systems (EDSSs): the study of concepts, developments and challenges from past to present. Journal of Environmental researches. Vol. 7, No. 13, pp: 175-188.
  24. Jahani, A.; Makhdoum, M.; Feghhi, J. and Etemad, V., 2011. Landscape quality appraisal from lookouts for ecotourism land use (Case study: Patom district of Kheirud forest). Journal of Environment Researches. Vol. 2, No. 3, pp: 13-20.
  25. Rezazadeh, S.; Jahani, A.; Makhdoum, M. and Meigooni, H.G., 2017. Evaluation of the Strategic Factors of the Management of Protected Areas Using SWOT Analysis Case Study: Bashgol Protected Area Qazvin Province. Open Journal of Ecology. Vol. 7, pp: 55-68.
  26. Shirmohammadi, I.; Jahani, A.; Etemad, V.; Zargham, N. and Makhdoum, M., 2017. Environmental impact assessment in Karkas protected area using degradation model, Environmental researches. Vol. 7, No. 14, pp: 91-102.
  27. Sobhani, P.; Goshtasb, H.; Nezami, B. and Jahani, A., 2017. Ecological Capability Evaluation of No Hunting Areas for a Higher Level of Protection by Using Multiple Criteria Decision Making Method (Case Study: Alvand No Hunting Area), Environment Researches. Vol. 8, No. 16, pp: 29-42.
  28. Sobhani, P.; Goshtasb, H.; Nezami, B. and Jahani, A., 2018. Evaluation of Promoting Conservation Hunting Areas (Case Study: Hamedan Alvand No Hunting Area). Environment sciences and technology. Vol. 20, No. 3, pp: 143-157.
  29. Verdiella, A.; Sabatini, M.; Maciel, M.C. and Rodriguez, R.M., 2005. A mathematical model for zoning of protected natural areas. International Transactions in Operational Research. Vol. 12, pp: 203-213.