مطلوبیت زیستگاه پلنگ (Panthera pardus saxicolor) با استفاده از روش حداکثر آنتروپی در پارک ملی و ذخیره گاه زیست کره گلستان

نوع مقاله: تنوع زیستی

نویسندگان

گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

چکیده

در عصر حاضر تخریب و جدایی زیستگاه اثرات بوم‌شناسی قابل‌توجهی بر روی گونه‌های حیات­ وحش به‌خصوص گونه‌های شاخص و در معرض تهدید به‌جا گذاشته است. در این میان گونه پلنگ توسط اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی (IUCN) در رده حفاظتی، در معرض خطر انقراض (EN) قرارگرفته است. پارک ملی گلستان به‌عنوان اولین پارک ملی ایران، توسط جاده میان‌گذر گرگان-بجنورد، عملاً به دونیمه شمالی و جنوبی تقسیم گردیده است که موجب تأثیرات شدیدی بر روی مطلوبیت زیستگاه گوشت‌خواران به‌ویژه پلنگ شده است. لذا شناخت عوامل مؤثر بر مطلوبیت زیستگاه پلنگ به‌عنوان یک ابزار مفید در مدیریت و حفاظت از زیستگاه‌های باقی‌مانده در پارک ملی گلستان، می‌تواند مدیران حفاظت را در مدیریت مؤثر این‌گونه یاری رساند. در این پژوهش جهت مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه پلنگ، از روش رویکرد آنتروپی بیشینه و با استفاده از 15 متغیر زیستگاهی و 77 نقطه حضور گونه استفاده ‌شده است. درنهایت پس از استفاده از مدل مکسنت پتانسیل مطلوبیت زیستگاه پلنگ ایرانی در پارک ملی گلستان پیش‌بینی شد. شاخص AUC به‌دست‌آمده برابر با 0/9 بوده است که عدد به‌دست‌ آمده بیانگر قدرت پیش‌بینی عالی مدل می‌باشد. نتایج براساس آزمون جک­ نایف نشان می­ دهد که پراکنش پلنگ در پارک ملی گلستان در درجه اول متأثر از پراکنش طعمه‌ها شامل کل و بز، تشی، قوچ و میش و مرال بوده و سپس به متغیرهای محیطی دیگر شامل ارتفاع 500 تا 1000 متر، فاصله از منابع آبی و جاده وابسته است. 

کلیدواژه‌ها


  1. احمدی، ا. و شمس ­اسفندآباد، ب.، 1394. ارزیابی مطلوبیت زیستگاه­ های تابستانه و زمستانه گوسفند وحشی البرز مرکزی (O.o.arkali & O.o.vigneu) به ­روش حداکثر بی‌نظمی در استان تهران. علوم محیطی. دوره 13، شماره 3، صفحات 79 تا 88.
  2. امیدی،م.؛کابلی،م.؛کرمی،م.؛سلمان ماهینی،ع. وحسن‌زاده­کیابی،ب.،.1389 مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه پلنگ ایرانی(Panthera pardus saxicolor)  به ­روش تحلیل عاملی آشیان بوم‌ شناختی(ENFA)  در پارک ملی کلاه قاضی، استان اصفهان. علوم و تکنولوژی محیط‌ زیست. سال 12، شماره 1.
  3. ترنیان، ف.؛ آذرنیوند، ح.؛ یزدان‌پرست، ر.؛ زارع ­چاهوکی، م.ع.؛جعفری، م. و کومار، س.، 1396. تعیین مهم‌ترین عوامل مؤثر بر پراکنش گونه Daphne mucronata Royle و مدل‌سازی رویشگاه‌های پتانسیل آن. نشریۀ مرتع، سال 11، شماره 2، صفحات 179 تا 193.
  4. درویش‌صفت،ع.،1385. اطلس مناطق حفاظت‌ شده. انتشارات دانشگاه تهران. 159 صفحه.
  5. زمان ­پیرا،ش.، 1395. ارزیابی زیستگاه پازن در پارک ملی خجیر و سرخه‌حصار با استفاده از روش ENFA، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته محیط‌ زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان.
  6. شجاعی، ا.؛ قلی ­پور، م.؛ رضایی، ح. و یارمحمدی، ث.، 1396. ارزیابی مطلوبیت زیستگاه پلنگ ایرانی  با روش آنتروپی بیشینه (Maxent). محیط‌ زیست جانوری، سال 9، شماره 1.
  7. شیخی ­ئیلانلو، ص.؛ معین‌الدینی، م.؛ قلی ­پور. م. و کراچی، ه.، 1395. ارزیابی زیستگاه کوکر شکم سیاه  با روش آنتروپی بیشینه در پناهگاه حیات‌وحش شیر احمد سبزوار. منابع طبیعی ایران. دوره96، شماره 1، صفحات 143 تا 191.
  8. عبداللهی،ص. وسلمان­ ماهینی،ع.،1394. بررسی تأثیر مقیاس بر مدل‌سازی زیستگاه پلنگ در پارک گلستان. پژوهش­ های محیط‌ زیست. سال 6، شماره 11، صفحات 173 تا 180.
  9. عرفانیان، ب.؛ میرکریمی، س. ح.؛ ماهینی، ع. و رضایی، ح.، 1394. مکان‌یابی احداث گذرگاه برای پلنگ(Panthera pardus) در پارک ملی گلستان. فصلنامه محیط‌ زیست جانوری. سال 7، شماره 4.
  10. کربز،چ.ج.، 1391. بوم ­شناسی. مطالعه تجربی توزیع و فراوانی، مترجم: وهاب‌زاده، ع.، چاپ دوم، انتشارات جهاد دانشگاهی. مشهد. صفحات 264 تا 269.
  11. مجنونیان، ه.؛ زاهد، ب.؛ کیایی، ب.؛ فرهنگ ­دره ­شوری، ب. و گشتاسب ­میگونی، ح.، 1378. پارک ملی گلستان (ذخیره ­گاه زیست‌کره). سازمان حفاظت محیط‌ زیست. تهران.
  12. Acevedo, P.; Alzaga, V.; Cassinello, J. and Gortazar, C., 2007. Habitat suitability modeling reveals a strong niche overlap between two poorly known species, the broom hare and the Pyrenean grey partridge, in the north of Spanish. Acta Oecologica. Vol. 31, pp: 174-184.
  13. Elith, J.; Graham, C.H.; Anderson, R.P.; Dudik, M.; Guisan, A.R.J.; Hijmans, F.; Huettmann, J.R.;Leathwick, A.L.J.; Lehmann, L.G.; Lohmann, B.A.; Loiselle, G.; Manion; M.C.; Nakamura, M.; Nakazawa, Y.; Overton, J.M.; Peterson, T.A.; Philips, J. S.; Richardson, K.; Philips, J.S.; Scachetti, R.; Philips, J.S.; Chapire, R.E.; Soberon, J.; Williams, S.; Wisz, M.S. and Zimmermann, N.E., 2006. Novel methods improve prediction of species distributions from occurrence data. Ecography. Vol. 29, No.2, pp: 129-151.
  14. Erfanian, B.; Mirkarimi, S.H.; Mahini, A.S. andRezaei, H.R., 2013. A presence-only habitat suitability model for Persian leopard (Panthera pardus saxicolor) in Golestan National Park, Iran. Wildlife Biology. Vol. 19, No. 2, pp: 170-178.
  15. IUCN. 2010. IUCN Red List of Threatened Species, Viewed 5 September 2009.www.redlist.org.
  16. Lumetsberger, T., 2014. Diet of the Persian leopard (Panthera pardus saxicolor) in Golestan National Park, Iran; using scat analysis and biomass regression models. Master thesis, Master of International Nature Conservation, Georg-August-Universität Göttingen, Germany and Lincoln University.
  17. Maharjan, B.; Shahn, A.; Thapa, T. and Shrestha, P.M., 2017. Geo-spatial Analysis of Habitat Suitability for Common Leopard (Panthera pardus Linnaeus, 1758) in Shivapuri Nagarjun National Park, Nepal. Environment and Ecology Research. Vol. 5, No. 2, pp: 117-128.
  18. Philips, J.S.; Dudik, M.,and Schapire, E., 2004. A maximum entropy approach to species distribution modeling. Proceedings of the Twenty-First International Conference of Machin Learning, Banff, Alberta, Canada. pp: 55-662.
  19. Phillips, S.J.; Anderson, R.P. and Schapire, R.E., 2006. Maximum entropy modeling of species geographic distributions. Ecological modeling. Vol. 190, No. 3, pp: 231-259.