بررسی فونستیک ماهیان غیربومی در رودخانه های استان تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم زیستی، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، پیشوا، ایران

2 گروه تنوع ‌زیستی و مدیریت اکوسیستم‌ها، پژوهشکده علوم ‌محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

10.22034/aej.2021.133291

چکیده

ایران از لحاظ اقلیم حیاتی در منطقه تبادلات جغرافیای جانوری مهمی قرار گرفته و از این ­رو دارای فون ماهیان متنوع و جالبی است. این پژوهش به بررسی فونستیک گونه­ های غیربومی ماهیان در رودخانه ­های استان تهران (جاجرود، حبله ­رود، نمرود و لار) پرداخته است. در طی این تحقیق که در پاییز و زمستان 1395 و بهار و تابستان 1396 صورت گرفت، نمونه­  برداری از ماهیان به ­صورت فصلی با استفاده از دستگاه الکتروشوکر و تورهای دستی و انتظاری در دوازده ایستگاه در رودخانه ­های استان تهران صورت گرفت. نمونه‌ها پس از صید با فرمالین تثبیت شده و جهت بررسی‌های زیست­ سنجی به آزمایشگاه منتقل گردیدند و توسط کلیدهای شناسایی معتبر مورد شناسایی قرار گرفتند. این بررسی نشان داد به­ طورکلی 7 گونه متعلق به 6 جنس و 3 خانواده از 3 راسته مربوط به رده ماهیان استخوانی شناسایی شدند. از نظر تعداد گونه، ماهی قزل ­آلای رنگین ­کمان (Oncorhynchus mykiss) دارای رتبه اول و ماهی کاراس یا کپور برکه ­ای (Carassius carassius) در مرتبه بعدی قرار داشت. هم­ چنین گونه­ های ماهی آزاد چشمه ­ای (Salvelinus fontinalis)، ماهی خیاطه (Alburnoides eichwaldii)، سیاه ماهی (Capoeta  aculeate)، ماهی قرمز یا کپور طلایی (Carassius auratus)، ماهی لوچ سبیلک ­دار (Oxynemacheilus angorae) نیز در رودخانه ­­های مورد مطالعه صید شدند. بیش ­ترین تعداد گونه ­های غیربومی در رودخانه ­ها عبارت بود از: رودخانه لار> رودخانه جاجرود > رودخانه حبله ­رود = نمرود. در ایستگاه­ های فشم، خمده و پلور هیچ ­گونه غیربومی یافت نشد. نتایج حاکی از گسترش گونه­ های ماهیان غیربومی در رودخانه ­های استان تهران از طریق عمدی و غیرعمد است. این ماهیان، ممکن است برای غذا و مکان ­های تخم ­ریزی با ماهیان بومی رقابت کنند. حتی برخی از آن ­ها قادرند با ماهیان بومی تولید هیبرید نمایند، ممکن است ماهیان بومی را شکار نموده و یا به عنوان منبع بیماری بر جمعیت ماهیان بومی تاثیر بگذارند و از این حیث شناسایی آن ­ها و بررسی تاثیراتشان بر منابع آبی بسیار حائز اهمیت می ­باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. افشین، ی.، 1373. رودخانه‌ های ایران. وزارت نیرو. 345 صفحه.
  2. باقری، س.؛ عباسی، ک.؛ مرادی، م.؛ میرزاجانی، ع.ر. و رامین، م.، 1395. مطالعه تنوع گونه ­ای و فراوانی ماهیان دریاچه شهدای خلیج فارس، چیتگر- تهران. مجله علمی شیلات ایران. دوره 25، شماره 3، صفحات 15 تا 24.
  3. بناگر، غ.؛ کرمی، م.؛ حسن‌ زاده، ب. و قاسمپور، م.، 1387. بررسی فراوانی و تنوع ­زیستی گونه‌ های ماهیان رودخانه هراز در استان مازندران. مجله علوم محیطی. سال 6، شماره 2، صفحات 22 تا 31.
  4. ستاروند، س. و یوسفی ­سیاه ­کلرودی، س.، 1398. شناسایی ماهی ­های منابع آبی جنوب ­شرق استان تهران (منطقه ورامین). فصلنامه دانش زیستی ایران. دوره 14، شماره 4، صفحات 23 تا 30.
  5. عباسی، ک.؛ نیک ­سرشت، ک. و نوروزی، ه.ا.، 1388. شناسایی و بررسی جمعیت ماهیان تالاب های آق گل، پیرسلمان و مناطق تالابی رودخانه­ های گاماسیاب و حرم آباد استان همدان. اکوبیولوژی تالاب (تالاب) .دوره 1، شماره 1، صفحات 71 تا 90.
  6. عبدلی، ا.، 1395. راهنمای میدانی ماهیان آب­ های داخلی ایران. انتشارات ایران ­شناسی. چاپ اول. 272 صفحه.
  7. عبدلی، ا. و نادری، م.، 1387. تنوع زیستی ماهیان حوضه جنوبی دریای خزر. انتشارات علمی آبزیان. تهران. 244 صفحه.
  8. علمی، ا.م.؛ عبدلی، ا.؛ خراسانی، ن.ا. و یوسفی ­سیاه ­کلرودی، س.، 1390. شناسایی و فراوانی ماهیان رودخانه سرباز (استان سیستان و بلوچستان). فصلنامه محیط زیست جانوری. دوره 3، شماره 3، صقحات 11 تا 18.
  9. علیزاده ­مرزناکی، ع.؛ شجاعی ­کاوان، ل.؛ تقیان، ح. و شهریاری، ر.، 1395. بررسی تنوع زیستی و فراوانی و پراکنش ماهیان رودخانه گاوه رود استان کرمانشاه. مجله علوم تکثیر و آبزی پروری. دوره 4، شماره 8، صفحات 69 تا 84.
  10. قاسمی، ح. و رامین ، م.، 1391. مطالعه تنوع وغنای گونه‌ای ماهیان رودخانه ­های حوضه شرق دریاچه ارومیه. مجله علمی شیلات ایران. جلد ۲۱ ، شماره ۴ ، صفحات ۶۷ تا ۷۴.
  11. قلی ­زاده، م.؛ خسروزاده، ف. و پیوندی، ن.، 1393. مطالعه فونستیک ماهیان رودخانه کلارود بابل (استان مازندران). پژوهش ­های ماهی­ شناسی کاربردی. دوره 2، شماره 1، صفحات 1 تا 10.
  12. کیوانی، ی.؛ نصری، م عباسی، ک. و عبدلی، ا.، 1395. اطلس ماهیان آب­ های داخلی ایران. انتشارات جهاد دانشگاهی واحد خوارزمی. چاپ اول. 234 صفحه.
  13. گلچین ­منشادی، ع.؛ نغمه ­سنج، ح. و صادقی ­لیمنجوب، ر.، 1393. شناسایی فون ماهیان بومی و غیربومی دریاچه پریشان در استان فارس. مجله زیست ­شناسی جانوری. دوره 7، شماره 1، صفحات 83 تا 92.
  14. نصیرآبادی، ن.، 1391. اطلس ماهیان دریایی خلیج فارس و دریای عمان. 90 صفحه. قابل دسترس در: سایت پارس بوک.
  15. یوسفی ­سیاه ­کلرودی، س. و ایزدیان، م.، 1388. شناسایی و تعیین فراوانی ماهیان آب ­های داخلی استان مرکزی. فصلنامه محیط زیست جانوری. دوره 1، شماره 1، صفحات 1 تا 8.
  16. یوسفی ­سیاه ­کلرودی، س.؛ ذکریاپور، ف.؛ ناصحی، م. و علمی، ا.م.، 1397. بررسی فونستیک گونه ­های ماهیان سدسیمره استان ایلام. مجله محیط ­زیست و توسعه فرابخشی. دوره 3، شماره 59، صفحات 19 تا 28.
  17. Coad, B.W., 2013. The freshwater fishes of Iran. Updated 18 December 2010. Available from: www.briancoad.com
  18. Coad, B.W. and Abdoli, A., 2000. Systematics of an isolated population of tooth carp-from northern Iran (Cyprinodontidae). Zoology in the Middle East. Vol. 21, pp: 87-102.
  19. Fishbase. 2012. http://www fishbase. Org.
  20. Miller, S. and Harley, J., 2016. Zoology. McGraw-Hill Companies, 10 th edition. 273 p.
  21. Pazooki, J.; Tajbakhsh, F. and Masoumian, M., 2011. Parasitic infection of an endemic fish (Blicca bjoerkna) and an exotic fish (Hemiculter beucisculus) in Anzali Lagoon, Caspian Sea, Iran. Iran J Parasitol. Vol. 6, No. 3, pp: 66-73.
  22. Pourkazemi, M., 2006. Caspian Sea sturgeon conservation and fisheries: past present and future. Journal of Applied Ichthyology. Vol. 22, No. 1, pp: 12-16.
  23. Taylor, C.M.; Holder, T.L.; Fiorillo, R.A.; Williams, L.R.; Thomas, R.B. and Warren, J.R., 2006. Distribution, abundance and diversity of stream fishes under variable environmental conditions. Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences. Vol. 63, No. 1, pp: 43-54.